“Bồn PP 1m3 giá bao nhiêu?” là câu hỏi mở đầu của phần lớn cuộc gọi đặt bồn. Nhưng 1 m³ không phải một kích thước — nó là một con số thể tích, và cùng một con số đó có thể ra ba cái bồn khác hẳn nhau: một bồn tròn đường kính 1 000 mm cao 1 270 mm chiếm 0,79 m² sàn, hoặc một bồn chữ nhật 1 250 × 1 000 × 800 mm chiếm 1,25 m² sàn, hoặc một bồn dài 2 000 × 1 000 × 500 mm chiếm 2,0 m² sàn. Ba cái bồn đó chứa đúng một khối, nhưng khác nhau về chỗ đặt, về chiều dày thành, về tải trọng xuống sàn và về cách chế tạo.
Bài này chỉ nói về một trục: dung tích. Cụ thể là từ 500 lít đến 40 m³, mỗi mốc cần bao nhiêu chỗ trên mặt bằng, cột chất lỏng cao bao nhiêu, chiều dày thành nhảy bậc ở đâu, khối lượng rỗng và khối lượng đầy là bao nhiêu, và từ mốc nào thì bồn tròn không còn dùng được nữa mà phải chuyển sang chữ nhật.
Phạm vi bài hẹp. Định nghĩa, cấu tạo, độ dày tấm và bảng chống chịu hoá chất nói chung đã có ở bài bồn nhựa PP là gì. Cách tính chiều dày theo DVS 2205 và các hệ số an toàn đã có ở bài bồn chứa hoá chất bằng nhựa PP. Bồn có cánh khuấy và truyền nhiệt ở bài bồn phản ứng PP. Bồn cho dây chuyền xi mạ ở bài bồn PP xi mạ. Ở đây chỉ có hình học và hậu quả của hình học.
Điểm chính cần nắm
- Bồn PP 1m3 không có một bộ kích thước chuẩn. Thể tích chỉ chốt được một phương trình; muốn ra kích thước phải chọn thêm chiều cao chất lỏng hoặc diện tích chiếm chỗ.
- Chiều dày thành bồn được tính từ cột áp thuỷ tĩnh, không tính từ dung tích. Cùng 1 m³, bồn cao 1,27 m cần thành dày hơn bồn cao 0,50 m.
- Tải trọng xuống sàn cũng đi theo chiều cao chất lỏng: bồn 1 m³ cao 0,80 m gây khoảng 8 kN/m², còn bồn 20 m³ cao 2,00 m gây khoảng 20 kN/m². Dung tích tăng 20 lần nhưng tải trọng chỉ tăng khoảng 2,4 lần.
- Từ khoảng 10 m³ trở lên, bồn tròn buộc phải có đường kính trên 2,4 m hoặc cao trên 2,2 m. Đó là lúc chuyển sang bồn chữ nhật có gân và khung xương.
Tác giả: Bofandeng · Kiểm duyệt kỹ thuật: Bộ phận Kỹ thuật Xicheng Việt Nam
Bồn PP 1m3 có kích thước thực tế bao nhiêu?
Vì sao “1 khối” không ứng với một bộ kích thước duy nhất
Thể tích của một bồn chỉ là một phương trình có ba ẩn. Với thân tròn đứng, thể tích là V = πD²H/4, trong đó D là đường kính trong và H là chiều cao chất lỏng. Với thân chữ nhật, V = L × W × H. Mỗi phương trình có ba ẩn nhưng chỉ một ràng buộc, nên có vô số nghiệm. Người đặt bồn thường chỉ đưa ra V; người chế tạo phải tự chọn hai ẩn còn lại, và cách chọn đó quyết định gần như toàn bộ phần còn lại của cái bồn. Với một bồn PP 1m3 thân tròn, hai ẩn đó là đường kính và chiều cao chất lỏng; với một bồn nhựa PP 1m3 dạng chữ nhật, chúng là chiều dài và chiều rộng.
Ba cách chọn thường gặp, và cái giá của từng cách, áp cho đúng mốc 1 m³:
| Phương án cho 1 m³ | Kích thước | Diện tích chiếm chỗ | Chiều cao chất lỏng | Áp lực lên đáy |
|---|---|---|---|---|
| Tròn đứng | Ø1 000 × cao 1 270 mm | 0,79 m² | 1,27 m | 12,5 kN/m² |
| Chữ nhật cân | 1 250 × 1 000 × 800 mm | 1,25 m² | 0,80 m | 7,8 kN/m² |
| Chữ nhật dẹt | 2 000 × 1 000 × 500 mm | 2,00 m² | 0,50 m | 4,9 kN/m² |
Đọc theo hàng: cùng một khối, diện tích sàn chênh nhau 2,5 lần và cột chất lỏng cũng chênh nhau 2,5 lần. Đọc theo cột: muốn tiết kiệm chỗ thì phải chịu cột áp cao hơn, tức thành dày hơn; muốn thành mỏng và thấp thì phải có nhiều chỗ hơn. Không có phương án nào tốt ở cả hai đầu. Vì vậy câu “bồn PP 1m3 kích thước bao nhiêu” chỉ trả lời được khi biết thêm một ràng buộc: chỗ đặt rộng bao nhiêu, hoặc trần cao bao nhiêu.
Ba kiểu thân ở mốc 1 m³ và cái giá phải trả của từng kiểu
Thân tròn đứng là kiểu rẻ nhất trên mỗi mét vuông tấm, vì chu vi tròn cho diện tích bề mặt nhỏ nhất ứng với một thể tích. Với một bồn PP 1m3 thân tròn, phần vỏ cần khoảng 3,14 m² tấm, cộng đáy và nắp. Nhược điểm là đường kính cố định: muốn giảm chiều cao thì phải tăng đường kính, và đường kính tăng thì bồn vẫn chiếm một hình tròn trên mặt bằng, không tận dụng được góc phòng.
Thân chữ nhật tốn nhiều tấm hơn cho cùng thể tích, vì diện tích bề mặt của hình hộp lớn hơn hình trụ. Đổi lại, nó xếp được sát tường và sát góc, và có thể làm thấp. Đây là lý do các bồn đặt trong nhà xưởng có trần thấp, hoặc đặt cạnh nhau thành dãy, hầu như đều là chữ nhật.
Thân vuông là trường hợp riêng của chữ nhật, dùng khi cần chia khoang hoặc khi mặt bằng gần vuông. Về chi phí tấm, thân vuông đắt hơn chữ nhật cùng thể tích một chút, nhưng bù lại nhịp gân đều hơn và dễ bố trí cánh khuấy ở tâm.
Bồn PP 1000 lít khác bồn nhựa 1000 lít dùng trong gia đình ở điểm nào
Đây là chỗ nhầm lẫn nhiều nhất, và nó ảnh hưởng trực tiếp tới giá. Khi tìm “bồn nhựa 1000 lít”, phần lớn kết quả trả về là bồn nước sinh hoạt: thân nhựa HDPE đúc liền khối, có nhiều lớp, dùng để chứa nước ăn uống, đặt trên mái hoặc trước nhà. Loại đó không hàn, không có gân, không có khung, và không được thiết kế cho hoá chất.
Bồn PP 1000 lít trong công nghiệp là một vật thể khác: thân hàn từ tấm PP-H, có đáy liền, có nắp, có cửa thăm, có mặt bích cho van và ống tràn, và thường có gân hoặc khung ngoài. Vật liệu là PP-H extruded, dày từ vài milimét đến vài chục milimét tuỳ cột áp. Vì là bồn hàn, hình dạng và vị trí van có thể đặt theo bản vẽ, không bị giới hạn ở các cỡ có sẵn của khuôn.
Vì vậy khi so giá, phải so cùng loại. Một bồn nước HDPE 1 000 lít và một bồn nhựa PP 1m3 hàn theo bản vẽ không cùng đơn vị so sánh, dù cùng ghi “1000 lít”.
Diện tích chiếm chỗ và khoảng hở cần chừa
Diện tích chiếm chỗ không phải diện tích đáy. Với một bồn PP 1m3 đặt sát tường, khoảng hở cần chừa có thể lớn hơn chính diện tích đáy. Cần cộng thêm khoảng hở để hàn, để siết mặt bích, để tháo van và để người đứng thao tác. Với bồn đặt sát tường, khoảng hở một phía thường lấy bằng chiều cao cửa thăm cộng tay quay van, không nhỏ hơn 600 mm. Với bồn có cánh khuấy hoặc có ống hút bên hông, khoảng hở phía đó còn phải đủ để rút trục hoặc tháo mặt bích.
Phía trên cần chừa khoảng hở để mở nắp và để luồn ống. Bồn cao 2 000 mm đặt trong nhà cao 3 000 mm thì còn 1 000 mm cho nắp, ống và đèn — vừa đủ nhưng không thoải mái. Nếu bồn có cánh khuấy đặt trên nắp, chiều cao động cơ và hộp giảm tốc phải tính vào trước khi chốt chiều cao thân.
Bảng dưới tổng hợp cả dải 500 lít – 40 m³, dùng làm tham chiếu khi đọc các mục sau. Mỗi hàng là một dung tích, hai cột giữa là phương án tròn đứng, hai cột cuối là phương án chữ nhật.
| Dung tích | Tròn đứng (Ø × cao chất lỏng) | Sàn | Chữ nhật (D × R × C) | Sàn |
|---|---|---|---|---|
| 500 lít | Ø800 × 1 000 mm | 0,50 m² | 1 000 × 500 × 1 000 mm | 0,50 m² |
| 1 m³ | Ø1 000 × 1 270 mm | 0,79 m² | 1 250 × 1 000 × 800 mm | 1,25 m² |
| 2 m³ | Ø1 200 × 1 770 mm | 1,13 m² | 1 600 × 1 250 × 1 000 mm | 2,00 m² |
| 3 m³ | Ø1 400 × 1 950 mm | 1,54 m² | 1 500 × 1 250 × 1 600 mm | 1,88 m² |
| 5 m³ | Ø1 800 × 1 965 mm | 2,54 m² | 2 000 × 1 250 × 2 000 mm | 2,50 m² |
| 10 m³ | Ø2 400 × 2 210 mm | 4,52 m² | 2 500 × 2 000 × 2 000 mm | 5,00 m² |
| 20 m³ | Ø3 000 × 2 830 mm | 7,07 m² | 4 000 × 2 500 × 2 000 mm | 10,00 m² |
| 30 m³ | Ø3 000 × 4 240 mm | 7,07 m² | 5 000 × 3 000 × 2 000 mm | 15,00 m² |
| 40 m³ | Ø3 000 × 5 660 mm | 7,07 m² | 5 000 × 4 000 × 2 000 mm | 20,00 m² |
Bảng trên là hình học thuần, tính theo V = πD²H/4 và V = L × W × H, làm tròn về milimét gần nhất. Bồn chữ nhật được giữ chiều cao chất lỏng không quá 2 000 mm, vì đó là mức mà một người đứng cạnh bồn vẫn quan sát được bên trong qua cửa thăm, và cũng là mức mà tấm PP 2 000 × 1 000 mm phủ được thành bồn bằng một tấm duy nhất theo chiều cao.
Bồn PP 500 lít, 2m3 và 3m3: khi nào vẫn nên dùng bồn nhỏ
Bồn PP 500 lít: giới hạn của một thân liền
Ở mốc 500 lít, bồn vẫn còn nhỏ đến mức có thể chế tạo như một thân gần liền: thân tròn Ø800 cao 1 000 mm, hoặc chữ nhật 1 000 × 500 × 1 000 mm. Chiều cao chất lỏng khoảng 1,0 m, áp lực đáy khoảng 9,8 kN/m². Với cột áp này, thành mỏng vẫn đủ, và bồn thường không cần khung ngoài.
Giới hạn thực tế của mốc này không nằm ở kết cấu mà ở công năng. Bồn 500 lít chỉ chứa được khoảng nửa khối, nên nếu lưu lượng tiêu thụ lớn thì chu kỳ pha rất ngắn, và số lần thao tác trong ngày tăng lên. Bồn PP 500 lít phù hợp với các trạm nhỏ, phòng thí nghiệm, hoặc các điểm cấp hoá chất phụ, hơn là bồn dự trữ chính. Nếu cần trữ nhiều hơn, bồn PP 1m3 là mốc tiếp theo và vẫn nằm trong dải chế tạo đơn giản nhất.
Bồn PP 2m3 và 3m3: bước nhảy về chiều cao chất lỏng
Từ 1 m³ lên 2 m³, nếu vẫn giữ thân tròn và chỉ tăng đường kính từ 1 000 lên 1 200 mm, chiều cao chất lỏng nhảy từ 1,27 m lên 1,77 m — tăng 39 % cột áp cho 100 % thể tích. Nếu thay vào đó tăng đường kính lên 1 400 mm, chiều cao chỉ còn 1,30 m, nhưng diện tích sàn tăng từ 0,79 lên 1,54 m².
Đây là quy tắc chung cho cả dải: thể tích tăng gấp đôi thì hoặc đường kính tăng 41 %, hoặc chiều cao tăng 100 %, vì thể tích tỉ lệ với bình phương đường kính và bậc một của chiều cao. Không có cách nào tăng gấp đôi thể tích mà giữ nguyên cả hai.
Áp vào hai mốc hay được hỏi: bồn PP 3m3 làm tròn thường chọn Ø1 400 × 1 950 mm, còn bồn nhựa PP 5m3 thường chọn Ø1 800 × 1 965 mm hoặc bồn chữ nhật 2 000 × 1 250 × 2 000 mm. Chỉ cách nhau một bước dung tích, nhưng hình dạng và cách bố trí mặt bằng đã khác hẳn.
Ngưỡng phải thêm gân tăng cứng
Thân tròn chịu áp lực thuỷ tĩnh bằng lực vòng, phân bố đều, nên không cần gân. Thân phẳng thì khác: mỗi tấm thành làm việc như một bản bốn cạnh hoặc ba cạnh, chịu uốn. Khi chiều cao chất lỏng và nhịp tấm cùng tăng, độ võng vượt mức cho phép và buộc phải thêm gân.
Nhịp gân không lấy theo con số cố định. Theo DVS 2205-5, bài toán bồn chữ nhật được giải từ uốn bản phẳng và yêu cầu về khoảng cách gân (stiffener spacing), với mô đun từ biến dài hạn chứ không phải mô đun đàn hồi ngắn hạn. Cùng một tấm dày 10 mm, nhịp gân cho phép ở cột áp 2 m nhỏ hơn đáng kể so với ở cột áp 1 m, và khoảng cách đó còn phụ thuộc nhiệt độ vận hành.
Bồn PP 5m3 và 10m3: chọn tròn hay chữ nhật
Hai con số quyết định: đường kính và chiều cao chất lỏng
Ở mốc 5 m³, hai phương án gần như hoà nhau về diện tích sàn: bồn tròn Ø1 800 chiếm 2,54 m², bồn chữ nhật 2 000 × 1 250 chiếm 2,50 m². Khác biệt nằm ở chỗ khác. Bồn tròn chỉ có một mối hàn dọc và một mối hàn đáy, nên rủi ro nằm ở ít mối hàn hơn. Bồn chữ nhật có nhiều mối hàn góc hơn, nhưng xếp được vào góc phòng và có thể làm thấp hơn. So với bồn PP 1m3, đây là mốc đầu tiên đường kính vượt 1,5 m, và cũng là mốc đầu tiên phải tính tới khổ vận chuyển chứ không chỉ khổ cửa.
Ở mốc 10 m³, khoảng cách bắt đầu mở ra. Bồn tròn cần đường kính 2 400 mm mới giữ được chiều cao chất lỏng 2,21 m. Nếu giữ đường kính 2 000 mm cho gọn, chiều cao phải lên 3,18 m — vượt chiều cao thao tác thoải mái và làm cột áp tăng 44 % so với phương án Ø2 400.
Bồn PP 10m3 làm tròn đứng cần đường kính bao nhiêu
Đây là câu hỏi thực dụng nhất ở mốc 10 m³, vì nó quyết định bồn có chở được nguyên chiếc hay không. Với H = 2 210 mm và D = 2 400 mm, bồn thường vẫn nằm trong dải mà xe tải phổ thông chở được nguyên chiếc, và vẫn còn chỗ cho lớp bảo ôn nếu có. Nếu khách yêu cầu bồn thấp hơn 2 000 mm, đường kính phải lên khoảng 2 520 mm — lúc đó phải tính đến phương án vận chuyển đặc biệt hoặc hàn tại công trình.
Với bồn nhựa PP 10m3 đặt trong nhà, phương án chữ nhật 2 500 × 2 000 × 2 000 mm thường dễ hơn: cùng chiều cao 2 000 mm nhưng chỉ cần một mặt bằng chữ nhật 5,0 m², xếp sát tường được, và không cần bệ đỡ tròn. Đổi lại, số mối hàn tăng và phải có gân.
Vì sao chiều cao chất lỏng mới là thứ quyết định độ dày
Áp lực ở đáy bồn là p = ρgH. Với nước, ρ = 1 000 kg/m³ và g = 9,81 m/s², nên mỗi mét cột chất lỏng tương ứng 9,81 kN/m², tức khoảng 0,098 bar. Áp lực này không phụ thuộc vào bồn rộng hay hẹp, chỉ phụ thuộc chiều cao cột chất lỏng.
Theo DVS 2205-2, chiều dày thành bồn trụ đứng được tính từ cột áp thuỷ tĩnh, áp suất thiết kế, ứng suất cho phép và một hệ số an toàn xác định. Ứng suất cho phép lại được suy ra từ độ bền kéo ngắn hạn, mô đun từ biến dài hạn, nhiệt độ và hệ số suy giảm theo môi trường hoá chất. Nghĩa là hai bồn cùng 1 m³ nhưng cao 0,50 m và 1,27 m sẽ ra hai chiều dày khác nhau, dù dung tích ghi trên nhãn giống nhau.
Điểm dễ sai là dùng mô đun đàn hồi ngắn hạn để tính. Mô đun từ biến dài hạn thấp hơn nhiều so với mô đun kéo ngắn hạn; tính theo mô đun ngắn hạn sẽ ra thành mỏng hơn mức cần thiết, và bồn phồng dần trong vài năm. Cách tính đầy đủ và các hệ số an toàn đã trình bày ở bài bồn chứa hoá chất bằng nhựa PP.
Bồn PP 20m3, 30m3, 40m3: vì sao hết tròn mà chuyển sang chữ nhật
Nếu vẫn làm tròn: đường kính và chiều cao ở 20–40 m³
Ở 20 m³, bồn tròn chỉ còn hai lựa chọn đều không hấp dẫn. Giữ đường kính 2 400 mm thì chiều cao chất lỏng phải là 4 420 mm — cao gấp đôi một người, cột áp 43 kN/m², và gần như không thể quan sát hay vệ sinh bên trong qua cửa thăm thông thường. Tăng đường kính lên 3 000 mm thì chiều cao giảm còn 2 830 mm, nhưng đường kính 3 m vượt khổ vận chuyển thông thường và đòi hỏi bệ đỡ lớn hơn.
Với bồn PP 30m3 và bồn PP 40m3, nếu vẫn giữ đường kính 3 000 mm thì chiều cao lần lượt là 4 240 mm và 5 660 mm. Đến mức này, bồn tròn không còn là lựa chọn kỹ thuật mà là một tháp chứa, với tải trọng gió, tải trọng đáy và yêu cầu móng hoàn toàn khác.
Chữ nhật: nhịp gân, khung xương và giới hạn của tấm
Bồn chữ nhật đổi chiều cao lấy diện tích. Với bồn PP 20m3 kích thước 4 000 × 2 500 × 2 000 mm, diện tích sàn là 10 m² — gấp đôi bồn tròn cùng thể tích — nhưng chiều cao chất lỏng chỉ 2 000 mm, cột áp 19,6 kN/m², và mọi điểm trên thành đều nằm trong tầm tay khi mở nắp. Một bồn nhựa PP 20m3 dạng chữ nhật vì thế thường được đặt ở tầng trệt hoặc trên bệ bê tông riêng, chứ không đặt trên sàn thép của tầng lửng.
Cái giá là kết cấu. Bốn thành phẳng chịu uốn, nên phải có gân đứng và thường có thêm khung xương ngoài bằng thép hộp hoặc thép U mạ kẽm. Khung không tham gia chịu hoá chất, nhưng giữ cho thành không võng và truyền tải trọng xuống bệ. Nhịp gân và tiết diện gân phải tính theo DVS 2205-5, không lấy theo kinh nghiệm.
Giới hạn thứ hai là khổ tấm. Tấm PP-H thương mại phổ biến ở khổ 2 000 × 1 000 mm, ngoài ra có 3 000 × 1 500 mm và 4 000 × 2 000 mm, dày từ 1 đến 50 mm. Một thành bồn cao 2 000 mm vừa đúng một tấm theo chiều cao, nên chỉ cần một mối hàn ngang ở đáy. Nếu chiều cao vượt 2 000 mm, phải ghép thêm tấm và số mối hàn ngang tăng theo.
Hàn tại xưởng hay hàn tại công trình
Với bồn đến khoảng 10 m³, hàn tại xưởng rồi chở nguyên chiếc là phương án tốt nhất: mối hàn làm trong điều kiện kiểm soát, thử kín trước khi giao, và không phải làm việc trong môi trường có hoá chất. Trên 10 m³, kích thước bắt đầu chạm giới hạn vận chuyển, và từ khoảng 20 m³ thì hàn tại công trình thường là phương án duy nhất.
Hàn tại công trình đổi một rủi ro lấy một rủi ro khác. Bù lại việc không phải vận chuyển bồn quá khổ, nhưng mối hàn được làm trong điều kiện bụi, ẩm và không có bàn hàn chuyên dụng; thử kín phải làm tại chỗ, và nếu rò thì phải xử lý trong không gian chật. Vì vậy với bồn PP kích thước lớn, cần chốt trước ai chịu trách nhiệm thử kín và tiêu chí nghiệm thu, chứ không chỉ chốt giá.
Bồn PP theo kích thước khác gì bồn PP theo dung tích
Đặt bồn theo dung tích nghĩa là đưa một con số mét khối và để xưởng tự chọn hình dạng. Đặt bồn PP theo kích thước nghĩa là đưa ba con số chiều dài, chiều rộng, chiều cao — thường vì mặt bằng đã cố định, hoặc vì bồn phải lọt qua cửa, hoặc vì phải khớp với thiết bị bên cạnh. Cách thứ hai chính xác hơn nhưng đắt hơn, vì hình dạng không còn tối ưu cho việc tiết kiệm tấm.
Khi đặt theo kích thước, cần kiểm tra ngay từ đầu rằng thể tích thực của hình hộp đó có đủ không, và rằng chiều cao chất lỏng phát sinh có nằm trong dải chiều dày định dùng không. Một bồn 3 000 × 1 000 × 1 000 mm nghe có vẻ là 3 m³, nhưng nếu chỉ được phép chứa đến 900 mm thì thể tích dùng được chỉ còn 2,7 m³ — chênh 10 % so với con số trên bản vẽ.
Bồn rỗng nặng bao nhiêu, đầy nặng bao nhiêu, sàn chịu được không
Khối lượng thân bồn tính từ diện tích tấm
Khối lượng rỗng bằng diện tích bề mặt nhân chiều dày nhân khối lượng riêng. PP-H có khối lượng riêng 0,904–0,908 g/cm³, tức khoảng 0,91 kg cho mỗi mét vuông tấm dày 1 mm. Con số này khớp với dữ liệu nhà sản xuất: một tấm PP-H 2 000 × 1 000 mm dày 8 mm nặng 14,70 kg, tương đương 7,35 kg/m²; dày 10 mm nặng 18,40 kg; 12 mm nặng 22,10 kg; 15 mm nặng 27,60 kg.
Với bồn PP 1m3 chữ nhật 1 250 × 1 000 × 800 mm, diện tích bề mặt là 6,10 m². Dày 8 mm cho khoảng 45 kg thân, cộng gân, nắp và mặt bích thì thực tế quanh 52 kg. Với bồn 20 m³ chữ nhật 4 000 × 2 500 × 2 000 mm, diện tích bề mặt là 46 m²; dày 15 mm cho khoảng 635 kg, cộng khung và gân thì quanh 730 kg.
Tải trọng sàn phụ thuộc chiều cao chất lỏng, không phụ thuộc dung tích
Đây là kết quả ít được nói tới nhất. Tải trọng do chất lỏng truyền xuống sàn bằng p = ρgH, cộng thêm phần khối lượng thân chia cho diện tích đáy. Vì vậy khi bồn được thiết kế với chiều cao chất lỏng không đổi 2 000 mm, tải trọng sàn gần như giống nhau ở mọi dung tích: khoảng 20 kN/m².
| Dung tích | Kích thước chữ nhật | Dày | Khối lượng rỗng | Khối lượng đầy | Tải trọng sàn |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 m³ | 1 250 × 1 000 × 800 mm | 8 mm | ≈ 52 kg | ≈ 1 052 kg | ≈ 8,3 kN/m² |
| 5 m³ | 2 000 × 1 250 × 2 000 mm | 10 mm | ≈ 190 kg | ≈ 5 190 kg | ≈ 20,4 kN/m² |
| 10 m³ | 2 500 × 2 000 × 2 000 mm | 12 mm | ≈ 355 kg | ≈ 10 355 kg | ≈ 20,3 kN/m² |
| 20 m³ | 4 000 × 2 500 × 2 000 mm | 15 mm | ≈ 730 kg | ≈ 20 730 kg | ≈ 20,3 kN/m² |
| 40 m³ | 5 000 × 4 000 × 2 000 mm | 20 mm | ≈ 1 610 kg | ≈ 41 610 kg | ≈ 20,4 kN/m² |
Bảng tính theo nước, ρ = 1 000 kg/m³, g = 9,81 m/s²; khối lượng rỗng lấy từ diện tích tấm và khối lượng riêng PP-H, cộng 15 % cho gân, nắp và mặt bích. Với dung dịch có khối lượng riêng lớn hơn nước, ví dụ axit có ρ = 1,25, tải trọng sàn tăng đúng theo tỉ lệ đó: bồn cao 2 000 mm chứa axit sẽ gây khoảng 24,5 kN/m² thay vì 19,6 kN/m².
Điều đáng chú ý là bồn 1 m³ chỉ gây khoảng 8,3 kN/m², trong khi bồn 20 m³ gây 20,3 kN/m². Dung tích tăng 20 lần nhưng tải trọng chỉ tăng 2,4 lần, vì chiều cao chất lỏng chỉ tăng 2,5 lần. Nếu đặt bồn 20 m³ lên sàn tầng hai của nhà xưởng, cần kiểm tra lại sức chịu tải của sàn trước khi đặt, không thể suy từ việc “bồn 1 m³ đặt được”. Ngược lại, một bồn PP 1m3 gây tải trọng dưới 10 kN/m² và hầu như không cần kiểm tra riêng.
Bệ đỡ và vị trí đặt
Đáy bồn chữ nhật không tựa trực tiếp lên sàn bê tông. Cần một lớp đệm hoặc bệ phẳng, và với bồn có khung, chân khung phải kê trên gối đỡ để tránh bốn điểm tập trung lực. Bồn tròn đứng đặt trên bệ phẳng có gờ giữ, hoặc trên các gối đỡ hàn vào thân nếu đường kính lớn.
Vị trí đặt cũng quyết định việc có cần bệ nâng hay không. Bồn cần xả đáy bằng trọng lực thì đáy phải cao hơn điểm nhận ít nhất bằng tổn thất trên tuyến xả; bồn đặt trên bệ nâng 300–500 mm là cách thường dùng. Nếu bồn đặt ngang sàn và xả bằng bơm thì không cần bệ, nhưng phải chừa chỗ cho van và ống xả bên dưới.
Một bồn PP dung tích lớn cần bao nhiêu tấm và bao nhiêu mối hàn
Khổ tấm 2 000 × 1 000 mm và cách ghép thân
Tấm PP-H phổ thông có khổ 2 000 × 1 000 mm, tức 2 m² mỗi tấm. Đây là đơn vị để ước lượng: diện tích bề mặt bồn chia cho 2 m² ra số tấm tối thiểu, làm tròn lên và cộng thêm phần cắt bỏ cho cửa thăm, mặt bích và góc. Với bồn tròn, thân được uốn từ tấm dày hoặc ghép từ nhiều tấm hẹp rồi hàn dọc; với bồn chữ nhật, mỗi thành là một hoặc nhiều tấm hàn ngang.
Chiều cao tấm 2 000 mm trùng với chiều cao chất lỏng thường dùng, nên bồn chữ nhật cao 2 000 mm chỉ cần một tấm theo chiều đứng cho mỗi thành. Đây là lý do kỹ thuật, không phải lý do thẩm mỹ, khiến dải chiều cao 2 000 mm xuất hiện lặp lại trong bảng dung tích ở trên.
Ước lượng số tấm theo dung tích
| Dung tích | Diện tích bề mặt | Số tấm 2 m² (tối thiểu) | Thực dùng (có cắt bỏ) |
|---|---|---|---|
| 1 m³ | 6,10 m² | 3,1 | 4 |
| 5 m³ | 18,0 m² | 9,0 | 10 |
| 10 m³ | 28,0 m² | 14,0 | 15 |
| 20 m³ | 46,0 m² | 23,0 | 24 |
| 40 m³ | 76,0 m² | 38,0 | 39 |
Số tấm tăng gần tuyến tính với diện tích bề mặt, mà diện tích bề mặt tăng chậm hơn thể tích khi bồn càng lớn — đó là lý do bồn lớn rẻ hơn tính trên mỗi mét khối. Một bồn PP 1m3 cần 4 tấm, bồn 20 m³ cần 24 tấm. Nhưng số mối hàn không giảm theo: mỗi tấm thêm vào là thêm một đường hàn, và mỗi đường hàn là một điểm cần kiểm tra.
Vì sao phải kiểm mối hàn chứ không chỉ kiểm tấm
Tấm PP-H mua về có chứng chỉ lô, có chiều dày danh nghĩa và dung sai rõ ràng: dày 8 mm dung sai ±0,30 mm, 10 mm ±0,40 mm, 12 mm ±0,45 mm, 15 mm ±0,55 mm. Tấm sai dày thì loại. Nhưng mối hàn thì không có chứng chỉ tương đương, và chất lượng mối hàn phụ thuộc vào người hàn, nhiệt độ, tốc độ và độ sạch của bề mặt.
Với bồn 20 m³ dùng 24 tấm, số mét hàn có thể lên đến vài chục mét, và mỗi mối hàn góc ở đáy là nơi khó kiểm tra nhất. Vì vậy quy trình hàn, tay nghề thợ và phương pháp nghiệm thu quan trọng hơn việc chọn tấm dày thêm một milimét. Quy trình hàn và các bước nghiệm thu đã trình bày ở bài gia công nhựa PP; đặc tính và cách chọn tấm ở bài tấm nhựa PP.
Bốn câu hỏi trước khi chốt dung tích
Dung tích danh nghĩa và dung tích dùng được
Dung tích ghi trên bản vẽ là dung tích hình học, đo đến mép trên của thành. Dung tích dùng được nhỏ hơn, vì phải trừ khoảng hở an toàn phía trên, trừ phần không hút được ở đáy, và trừ phần chiếm chỗ của cánh khuấy hoặc ống. Với bồn định lượng có ống hút, phần dùng được có thể chỉ còn khoảng hai phần ba dung tích danh nghĩa; cách tính chi tiết ở bài bồn định lượng PP.
Với bồn chứa thông thường không có ống hút, tổn thất nhỏ hơn nhưng vẫn phải trừ. Một bồn PP 10m3 cao 2 000 mm thường chỉ nên chứa đến 1 800 mm, tức 90 % dung tích, để chừa chỗ cho sóng mặt và cho ống tràn. Với một bồn PP 1m3 cao 1 270 mm, mức chứa nên dừng ở khoảng 1 100 mm, tức khoảng 0,87 m³ dùng được.
Không gian, lối vào và khoảng hở trên đỉnh
Câu hỏi thứ hai không phải “bồn to bao nhiêu” mà “bồn vào được bằng đường nào”. Cửa xưởng, hành lang, cầu thang và chiều cao cửa cuốn đều là ràng buộc cứng. Một bồn 20 m³ làm tròn đường kính 3 000 mm không vào được cửa rộng 2 500 mm, dù thể tích hoàn toàn hợp lý.
Vì vậy với bồn nhựa PP dung tích lớn, nên đo lối vào trước khi chọn hình dạng. Nếu lối vào hẹp, phương án chữ nhật hẹp và dài, hoặc hàn tại công trình, thường là lựa chọn duy nhất.
Hoá chất và nhiệt độ quyết định vật liệu
Dung tích chỉ quyết định hình học; hoá chất và nhiệt độ quyết định vật liệu và chiều dày. PP-H làm việc đến khoảng 82 °C khi có tải, chịu được nhiều axit, bazơ và dung môi, nhưng không phù hợp với một số dung môi clo hoá và với nhiệt độ thấp. Với dung dịch có khối lượng riêng lớn hơn nước, cột áp tăng và chiều dày phải tính lại.
Nếu bồn dùng cho dây chuyền xi mạ, yêu cầu về nhiệt độ và nồng độ axit khác hẳn bồn chứa nước thải; xem bồn PP xi mạ. Nếu bồn là một công đoạn trong trạm xử lý nước thải, cách bố trí theo công đoạn ở bài bồn nhựa PP xử lý nước thải.
Sai sót thường gặp khi đặt bồn theo “m3”
Sai sót thứ nhất là đặt theo thể tích rồi mới phát hiện bồn không lọt cửa hoặc không vừa góc phòng. Sai sót thứ hai là chọn bồn cao để tiết kiệm diện tích, rồi phát hiện trần nhà không đủ cho nắp và ống. Sai sót thứ ba là đặt bồn lớn lên sàn tầng trên mà không kiểm tra tải trọng, vì cho rằng bồn nhựa thì nhẹ. Sai sót thứ tư là so giá giữa bồn nước HDPE đúc liền và bồn PP hàn theo bản vẽ, hai loại không cùng bản chất. Cả bốn đều hiếm khi xuất hiện ở mốc nhỏ, nhưng từ 10 m³ trở lên thì gần như luôn gặp ít nhất một: một bồn PP 1m3 gần như không bao giờ vướng cửa, còn bồn 20 m³ thì gần như luôn vướng.
Bốn sai sót này đều phát sinh từ cùng một nguyên nhân: coi “m3” là thông số thiết kế, trong khi nó chỉ là một ràng buộc trong ba. Nếu cần bồn PP theo đúng mặt bằng và đúng công đoạn, nên gửi kèm sơ đồ lối vào và vị trí van ngay từ lần hỏi giá đầu tiên; mẫu bồn sản xuất theo yêu cầu ở bồn nhựa PP sản xuất theo yêu cầu.
Cùng ba kiểu thân 1 m³ đó, nhìn từ góc xưởng, cần 7,55 m, 12,20 m và 14,00 m mối hàn — cách đếm chiều dài mối hàn và hệ số sử dụng tấm ở bài sản xuất bồn nhựa PP.
Ba kiểu thân ở mốc 1 m³ vừa được so về diện tích vỏ; phần quy diện tích đó ra khối lượng nhựa và cách đối chiếu báo giá ở bài giá bồn nhựa PP.
Chọn xong dung tích vẫn còn một bước: bồn phải lọt khổ đường khi ra khỏi xưởng. Giới hạn 2,5 m rộng, 4,2 m cao và cách tính chở đứng hay chở nằm ở bài vận chuyển bồn PP theo tỉnh.
Nguồn tham khảo
- INEOS Olefins & Polymers — Typical Engineering Properties of Polypropylene (khối lượng riêng PP homopolymer 0,904–0,908 g/cm³). ineos.com
- Ahlborn Kunststoffe — PP-H sheets, extruded (khổ tấm 2 000 × 1 000 / 3 000 × 1 500 / 4 000 × 2 000 mm; dày 1–50 mm; dung sai ±0,10…±1,55 mm; khối lượng mỗi tấm 8 mm = 14,70 kg, 10 mm = 18,40 kg, 12 mm = 22,10 kg, 15 mm = 27,60 kg). akuplastics.com
- Industrial Plastics — DVS 2205: design standard for thermoplastic tanks (DVS 2205-2 tính chiều dày thân trụ từ cột áp thuỷ tĩnh, áp suất thiết kế, ứng suất cho phép và hệ số an toàn; DVS 2205-5 tính bồn chữ nhật từ uốn bản phẳng và khoảng cách gân; mô đun từ biến dài hạn thấp hơn nhiều so với mô đun kéo ngắn hạn). industrialplastics.com.au
- The Engineering ToolBox — Thermoplastics — Physical Properties (nhiệt độ sử dụng tối đa của PP: 82 °C). engineeringtoolbox.com

Comments are closed