Chỗ ống đi qua sàn là chi tiết nhỏ nhất trên bản vẽ và là chỗ hỏng nhiều nhất khi chạy thử. Trên tuyến ống nhựa PP, cái lỗ xuyên sàn làm ba việc cùng lúc: giữ cho ống không bị cạnh bê tông cắt vào, cho ống có chỗ giãn ra khi nóng, và tạo mặt tiếp giáp để chèn kín. Làm sai một trong ba việc đó thì triệu chứng không xuất hiện ngay — nó xuất hiện sau vài tháng, dưới dạng vết nứt ở cổ ống hoặc một dòng khí thải rò ra hành lang.
Bài này chỉ nói về chỗ xuyên sàn và xuyên tường của ống, ống gió nhựa PP trong nhà xưởng: khe hở bao nhiêu, ống lồng chọn đường kính nào, chèn kín bằng gì, và cố định hay để trượt. Phần nối ống với nhau đã có ở bài măng sông là gì, phần phụ kiện đổi hướng và thu đường kính đã có ở bài côn cút là gì. Ở đây không nhắc lại.
Cách tiếp cận là đi từ câu hỏi kỹ thuật chứ không từ mẫu bản vẽ. Mỗi khuyến nghị dưới đây đều ghi rõ nó đến từ tài liệu nào, hoặc ghi rõ đây là kinh nghiệm thi công của bài. Hai loại này không được trộn lẫn, vì một cái kiểm tra lại được còn một cái thì không.
Điểm chính cần nắm
- Sleeve và ống chờ xuyên sàn là hai bộ phận khác nhau: ống chờ là lỗ dành sẵn đổ cùng bê tông, sleeve là vỏ lót trong lỗ, và cả hai đều không thay thế được hệ chèn kín.
- PP giãn nở 0,16–0,18 mm/m·K theo sổ tay của GF; một tuyến 10 m chênh 30 K dài thêm khoảng 45 mm, nên ống lồng phải cho ống trượt chứ không được bó cứng.
- Ống lồng bằng kim loại theo Approved Document B chỉ áp cho ống tới 160 mm và chỉ với chì, nhôm, hợp kim nhôm, xi măng sợi, uPVC; PP thuộc nhóm vật liệu khác, giới hạn 40 mm, nên phải dùng hệ chèn được thử nghiệm.
- Trám vữa kín khe hở biến sàn thành điểm cố định; nếu tuyến không được thiết kế với điểm neo ở đó thì ống chịu nén dọc trục và lớp chèn nứt.
Tác giả: Bofandeng · Kiểm duyệt kỹ thuật: Bộ phận Kỹ thuật Xicheng Việt Nam
Sleeve và ống chờ xuyên sàn là gì
Trong hồ sơ tiếng Việt, cùng một chi tiết thường được gọi bằng ba từ khác nhau: lỗ chờ, ống chờ và sleeve. Ba từ này không đồng nghĩa, và việc dùng lẫn chúng là lý do phổ biến khiến khối lượng bị bỏ sót hoặc bị tính hai lần.
Ống chờ là lỗ dành sẵn, sleeve là vật lót trong lỗ
Ống chờ là một đoạn ống — thường là ống nhựa hoặc ống thép mạ — được đặt vào cốp pha trước khi đổ bê tông, hai đầu bịt lại, để sau này có một lỗ đúng vị trí và đúng phương. Nếu chỉ để lại một lỗ rỗng thì gọi là lỗ chờ. Sleeve là lớp vỏ lót bên trong lỗ đó, chạy suốt chiều dày kết cấu. Hướng dẫn của FIS về chèn kín chỗ xuyên định nghĩa sleeve đúng theo nghĩa này: một bộ phận đi xuyên hoàn toàn qua cấu kiện ngăn cháy và có thể gồm cả lớp vỏ ngoài.
Ba từ trên tương ứng ba hạng mục thi công khác nhau, ba lần nghiệm thu khác nhau. Gộp chúng thành một dòng “chừa lỗ xuyên sàn” trong bảng khối lượng là cách chắc chắn nhất để không ai chịu trách nhiệm về khe hở và về vật liệu chèn.
Ống lồng không phải hệ chèn kín
Hướng dẫn của FIS tách hai khái niệm: penetration là cái lỗ trong cấu kiện, penetration seal là hệ dùng để duy trì khả năng chịu lửa của cấu kiện tại đúng chỗ có ống đi qua. Sleeve nằm giữa hai khái niệm đó — nó là một bộ phận của lỗ, không phải hệ chèn kín.
Sự tách bạch này có hệ quả trực tiếp. Phụ lục của Approved Document B vẽ chi tiết ống xuyên cấu kiện ngăn cháy và ghi ba chú thích, trong đó chú thích thứ nhất yêu cầu làm lỗ nhỏ nhất có thể và bổ sung vật liệu chèn giữa ống với cấu kiện. Nói cách khác: có ống lồng rồi vẫn phải chèn, và vật liệu chèn mới là thứ được đánh giá.
Trên công trường, bước chèn thường bị thay bằng vữa xi măng. Vữa lấp được khe hở, nhưng nó không phải hệ chèn đã được thử nghiệm, và nó biến chỗ xuyên thành một điểm neo cứng. Hai hậu quả này được nói ở mục 5 và mục 6.
Ba câu hỏi phải có đáp án trước khi vẽ chi tiết
Với mỗi chỗ xuyên, người thiết kế cần trả lời ba câu, và cả ba đều ảnh hưởng tới kích thước chứ không chỉ tới vật liệu. Thứ nhất, chỗ xuyên phải giữ cái gì: nước rửa sàn, không khí, hay lửa. Thứ hai, ống được phép dịch bao nhiêu milimét theo phương dọc trục và theo phương ngang. Thứ ba, ai được phép biến chỗ đó thành điểm cố định — vì nếu không ai quyết định, người thợ sẽ quyết định bằng xẻng vữa.
Vì sao ống PP phải có khe hở trong ống lồng
Với ống thép, khe hở chủ yếu để bù dung sai lắp đặt và để không truyền rung. Với ống nhựa PP, khe hở còn một nhiệm vụ nặng hơn: cho ống dài ra và co lại mà không bị hãm. Đây là khác biệt bản chất, và nó là lý do đường kính ống lồng cho ống nhựa không thể lấy bằng đường kính ống cộng vài milimét.
Hệ số giãn nở của PP lớn hơn kim loại nhiều lần
Sổ tay kỹ thuật của GF về hệ ống chịu áp bằng polypropylene ghi hệ số giãn nở nhiệt của PP là 0,16 đến 0,18 mm/m·K. Con số này lớn hơn kim loại khoảng một bậc, và đó là lý do với cùng một chiều dài và cùng một chênh nhiệt, ống nhựa dịch chuyển nhiều hơn ống thép rất nhiều.
Điều đáng chú ý là bảng vật liệu chung cho kết quả khác. Bảng hệ số giãn nở nhiệt tuyến tính của Engineering ToolBox liệt kê polypropylene không độn ở mức 72 đến 90, theo đơn vị 10⁻⁶ m/(m·°C) in trên bảng, tức 0,072 đến 0,090 mm/m·K. Như vậy bảng vật liệu chung chỉ bằng khoảng một nửa giá trị dành cho ống. Người thiết kế tra bảng chung rồi dùng luôn sẽ tính thiếu khoảng một nửa chiều dài giãn nở, và sai số đó đi thẳng vào khe hở.
Cách xử lý thực dụng: dùng hệ số của nhà sản xuất ống cho vật liệu cụ thể đang mua, và chỉ dùng bảng chung để kiểm tra chéo xem có sai đơn vị hay không. Khi hai nguồn lệch nhau, cái lấy theo ống thắng, vì nó gắn với mẻ nguyên liệu và điều kiện thử của chính sản phẩm.
Tính chiều dài thay đổi cho một tuyến thực tế
Sổ tay của GF cho công thức ΔL = L × ΔT × δ, trong đó L là chiều dài đoạn ống, ΔT là chênh giữa nhiệt độ lúc lắp và nhiệt độ làm việc cao nhất hoặc thấp nhất, δ là hệ số giãn nở dài. Trong ví dụ tính của chính sổ tay, δ lấy bằng 0,000083 in/in·°F. Quy đổi sang đơn vị mét theo phép đổi của bài này, nhân với 1,8, được khoảng 0,149 mm/m·K, làm tròn 0,15 mm/m·K.
Áp vào một tuyến khí thải: đoạn ống PP dài 10 m, lắp lúc xưởng ở 30 °C, khí thải khi chạy 60 °C. Chênh nhiệt là 30 K. Chiều dài thay đổi bằng 10.000 mm × 30 × 0,000149, tức khoảng 45 mm. Nếu tuyến chỉ dài 6 m nhưng khí nóng hơn, từ 25 °C lên 70 °C thì chênh 45 K và chiều dài thay đổi khoảng 40 mm.
Hai con số 40 và 45 mm này là toàn bộ lý do của mục này. Đó không phải dung sai vài milimét có thể bỏ qua, và cũng không phải thứ một lớp keo trám đàn hồi 5 mm hấp thụ được. Nếu hệ số lấy theo cận trên 0,18 mm/m·K thì cùng ví dụ đầu cho khoảng 54 mm, tức xu hướng là lớn hơn chứ không nhỏ hơn.
Cùng một lý do: đai treo phải rộng hơn ống
Sổ tay của GF nói nguyên tắc này ở phần phụ kiện treo: khi lắp, đường kính trong của đai phải lớn hơn đường kính ngoài của ống, để cho phép ống thay đổi chiều dài tại những điểm đã định. Mép trong của đai phải được làm sao cho không thể làm hỏng bề mặt ống.
Đọc câu đó rồi áp sang ống lồng thì thấy cùng một logic: bất cứ chỗ nào ống bị bó cứng, chỗ đó trở thành điểm neo; bất cứ chỗ nào cần ống trượt, khe hở phải lớn hơn đường kính ống. Ống lồng xuyên sàn thuộc loại thứ hai, trừ khi thiết kế chủ động chọn nó làm điểm cố định.
Chọn đường kính ống lồng và khe hở theo dn
Trước khi chọn số, cần tách hai phương chuyển động, vì chúng đòi hai thứ khác nhau. Theo phương dọc trục ống, ống chỉ cần trượt được bên trong ống lồng — không cần khe hở lớn, chỉ cần không bị chèn cứng. Theo phương ngang, ống lồng phải rộng hơn ống để chứa độ lệch do lắp đặt, do tuyến ngang bên cạnh giãn ra, và do dung sai kết cấu.
Khe hở gồm những phần nào
Khe hở hướng kính mỗi bên, trong cách tính của bài này, gồm bốn phần cộng lại: dung sai vị trí ống chờ khi đổ bê tông, độ lệch tim ống khi lắp, lớp vật liệu chèn, và phần dự phòng cho chuyển vị ngang. Phần thứ tư là phần hay bị bỏ nhất, và cũng là phần lớn nhất trên tuyến dài.
Cần nói rõ một điểm dễ nhầm: chiều dài giãn nở 45 mm ở mục trước không cộng thẳng vào khe hở hướng kính. Với ống đứng, chiều dài đó đi theo phương dọc trục và ống trượt qua ống lồng. Nó chỉ trở thành vấn đề đường kính khi tuyến có đoạn ngang dài nối vào, vì đoạn ngang giãn ra sẽ đẩy ống đứng lệch ngang.
Cách chọn theo dn cho tuyến khí thải
Bảng dưới đây là giá trị khởi đầu dùng trong bài, không phải giá trị chép từ một tiêu chuẩn nào. Cách dùng: lấy theo bảng, rồi kiểm tra lại với nhà sản xuất hệ chèn và với điều kiện cụ thể của công trình.
| dn ống PP (mm) | Khe hở mỗi bên (mm) | Đường kính trong ống lồng tối thiểu (mm) |
|---|---|---|
| 90 – 110 | 10 – 15 | 110 – 140 |
| 160 – 200 | 15 – 20 | 190 – 240 |
| 250 – 315 | 20 – 30 | 290 – 375 |
| 400 – 500 | 30 – 40 | 460 – 580 |
Có một cách chọn nhanh không cần bảng, và nó khớp với vật tư sẵn có: dùng ống PP lớn hơn một cấp làm ống lồng. Ống dn 160 trong ống lồng dn 200 cho khe hở 20 mm mỗi bên; dn 200 trong dn 250 cho 25 mm; dn 250 trong dn 315 cho 32,5 mm; dn 315 trong dn 400 cho 42,5 mm. Cách này có ưu điểm là ống lồng cùng vật liệu với ống, cùng hệ số giãn nở, nên khi cả hai cùng nóng thì khe hở không bị ăn hết.
Ống PP dùng cho việc này có sẵn theo dn, ví dụ nhóm ống nhựa PP DN 200 hoặc ống nhựa PP tròn khi cần chiều dài cắt riêng. Với tuyến ống gió tiết diện chữ nhật, ống lồng thường làm từ ống gió hình chữ nhật polypropylene lớn hơn một cỡ, và khe hở tính theo cạnh lớn.
Hai giới hạn không được vượt: 160 mm và 40 mm
Hai con số này không phải giới hạn của ống lồng mà là giới hạn của một cách làm tắt trong xử lý cháy, và chúng được nói ở mục sau. Ở đây chỉ cần ghi nhận: nếu chỗ xuyên nằm trên cấu kiện ngăn cháy và đường kính ống vượt các mốc đó thì cách làm tắt không còn áp dụng được, buộc phải dùng hệ chèn được thử nghiệm. Điều này thường làm đường kính ống lồng tăng thêm, nên phải biết trước khi đặt ống chờ.
Ống PP không nằm trong danh sách được bọc ống lồng kim loại
Đây là chỗ hay bị hiểu sai nhất khi đọc bản vẽ nước ngoài. Có một quy định cho phép dùng ống lồng kim loại thay cho hệ chèn chuyên dụng, và nhiều người đọc lướt rồi áp cho mọi loại ống nhựa. Thực tế danh sách vật liệu được phép rất hẹp, và PP không có trong đó.
Ba cách xử lý chỗ xuyên theo Approved Document B
Approved Document B, quyển 2, mục 10 dành cho ống đi qua cấu kiện ngăn cháy. Đoạn 10.2 yêu cầu ống xuyên cấu kiện ngăn cháy phải theo một trong ba cách A, B hoặc C. Cách A, đoạn 10.3, là dùng hệ chèn độc quyền đã được thử nghiệm, duy trì được khả năng chịu lửa của tường, sàn hoặc khoang ngăn. Cách B, đoạn 10.4, khi không dùng hệ chèn, thì chèn quanh ống và giữ lỗ nhỏ nhất có thể, với đường kính trong danh nghĩa của ống không vượt giá trị trong bảng 10.1. Cách C, đoạn 10.5, cho phép dùng ống lồng bằng kim loại nóng chảy cao cho một số vật liệu ống nhất định.
Danh sách vật liệu của Alternative C không có PP
Đoạn 10.5 giới hạn đường kính trong danh nghĩa của ống ở mức tối đa 160 mm và liệt kê năm vật liệu được dùng với ống lồng kim loại: chì, nhôm, hợp kim nhôm, xi măng sợi và uPVC. Polypropylene không có trong danh sách. Quy chuẩn cũng định nghĩa kim loại nóng chảy cao là kim loại, ví dụ gang, đồng hoặc thép, mà khi chịu 800 °C sẽ không mềm hoặc nứt tới mức lửa hay khí nóng đi qua thành ống. Chú thích của hình vẽ còn yêu cầu ống lồng đạt cấp A1.
Bảng 10.1 cho thấy hệ quả bằng số. Với vật liệu “bất kỳ vật liệu nào khác” — tức nhóm mà PP rơi vào — đường kính trong danh nghĩa tối đa là 40 mm, ở cả hai tình huống được liệt kê. Nói cách khác, một ống PP dn 200 đi qua sàn ngăn cháy không thể viện tới cách làm tắt; nó thuộc diện phải dùng hệ chèn được thử nghiệm.
Cần nói rõ phạm vi: đây là hướng dẫn của Anh, áp cho công trình ở Anh, và bài này không khẳng định nó là quy định của Việt Nam. Cái đáng lấy là nguyên tắc phân biệt: một bên là hệ chèn được thử nghiệm cho trường hợp cụ thể, một bên là các cách làm tắt có điều kiện rất hẹp. Ở Việt Nam, phần chèn kín chỗ xuyên thuộc hồ sơ thiết kế phòng cháy chữa cháy và cũng dựa trên hệ được chứng nhận, nên cách đọc nguyên tắc là giống nhau.
PP là vật liệu cháy được, ống lồng không phải firestop
Điều này giải thích vì sao cách làm tắt không mở rộng cho PP. Sổ tay của GF ghi polypropylene là nhựa dễ cháy, chỉ số oxy 19 %, phân loại B2 theo DIN 4102-1 và theo EN 13501-1, và khi cháy thì PP nhỏ giọt và tiếp tục cháy.
Một ống thép bọc ngoài một ống vật liệu B2 không tạo ra khả năng chịu lửa. Nó chỉ giữ cho ống khỏi bị cạnh bê tông cắt, và ở một số hệ thì nó là giá đỡ cho vật liệu trương nở. Bản thân ống lồng không chặn được lửa, không chặn được khói, và không thay được một hệ chèn đã thử nghiệm.
Approved Document B cũng có một câu riêng cho ống gió, đoạn 10.6: ống gió không được góp phần lan truyền lửa và khói trong công trình. Với ống gió PP, câu này đặt vấn đề ngay ở vật liệu, không chỉ ở chỗ xuyên.
Chèn kín khe hở: nước, khí và cháy là ba yêu cầu khác nhau
Một chỗ xuyên trong nhà xưởng thường phải chịu ba yêu cầu cùng lúc, và ba yêu cầu này không cùng một nghiệm thu. Trộn chúng vào một dòng “chèn kín” trong bản vẽ là nguồn gốc của việc chỗ thì kín nước nhưng hở khí, chỗ thì kín khí nhưng không có hồ sơ cháy.
Ba yêu cầu, ba vật liệu khác nhau
Yêu cầu thứ nhất là nước: nước rửa sàn, nước mưa tạt, nước ngưng. Cách xử lý thường là ống lồng nhô cao hơn mặt sàn hoàn thiện, và phần chèn có khả năng đàn hồi. Yêu cầu thứ hai là khí. Với tuyến hút, đoạn trước quạt chạy dưới áp âm, nên một khe hở không kín sẽ hút khí bẩn từ ngoài vào ống chứ không thổi khí bẩn ra — hỏng kín đáo và khó phát hiện. Với tuyến đẩy, khe hở thổi khí có mùi ra hành lang. Yêu cầu thứ ba là cháy, và nó là yêu cầu duy nhất cần hồ sơ thử nghiệm.
Thứ tự thi công cũng theo thứ tự đó: chèn cơ học để giữ vật liệu, lớp đàn hồi để kín nước và kín khí, rồi hệ chống cháy nếu chỗ xuyên nằm trên cấu kiện ngăn cháy. Làm ngược thứ tự — nhét bông khoáng trước rồi trám keo lên — thường để lại một lớp keo mỏng không đủ dày để đàn hồi theo chuyển vị.
Keo và bọt phải tương thích với PP
Hướng dẫn của FIS có một cảnh báo đáng chú ý: một số chất hóa dẻo thường gặp trong keo trám có thể di chuyển vào ống nhựa, làm ống yếu đi và cuối cùng nứt dưới áp lực. Hướng dẫn nêu hiện tượng này nghiêm trọng nhất với ống CPVC, nhưng nguyên tắc thì chung cho ống nhựa: vật liệu tiếp xúc trực tiếp với ống phải được nhà sản xuất xác nhận tương thích.
Với PP còn thêm một điểm: PP không dán được bằng keo dung môi như uPVC. Mối nối PP là mối hàn nhiệt, và keo dung môi không tạo được liên kết trên bề mặt PP. Vì vậy khi chọn vật liệu chèn, cần đọc bảng tương thích của nhà sản xuất keo chứ không suy từ kinh nghiệm làm ống thoát nước uPVC.
Chèn cứng biến sàn thành điểm cố định
Đây là hậu quả kỹ thuật nặng nhất của thói quen trám vữa. Khi khe hở bị lấp cứng bằng vữa xi măng, chỗ xuyên trở thành một điểm neo: ống không trượt được, nên toàn bộ chiều dài giãn nở dồn về hai phía và phải được hấp thụ ở chỗ khác.
Nếu tuyến đã được thiết kế với điểm cố định đúng chỗ đó thì không sao — thậm chí đó là cách làm gọn. Vấn đề là khi không ai thiết kế. Khi đó, đoạn ống giữa hai điểm bị bó cứng chịu lực nén dọc trục, và với ống PP thành mỏng, lực nén đó biểu hiện thành oằn hoặc phồng ở chỗ thành mỏng nhất, thường ngay cạnh mối hàn. Nếu ống không oằn thì lớp chèn nứt, và nứt thì không tự kín lại.
Vì vậy câu hỏi ở mục 1 — ai được phép biến chỗ đó thành điểm cố định — không phải câu hỏi hình thức. Nó quyết định chọn vữa hay chọn vật liệu đàn hồi.
Cố định hay để trượt: quyết định ở chỗ xuyên sàn
Sổ tay của GF phân hai loại điểm tựa. Điểm cố định giữ ống không dịch, và phải chịu được lực sinh ra từ chiều dài thay đổi; điểm dẫn hướng cho ống trượt nhưng giữ phương. Chỗ xuyên sàn có thể đóng vai nào cũng được, miễn là chọn có ý thức và vẽ ra.
Điểm cố định và điểm dẫn hướng
Sổ tay nêu hai cách bố trí. Nếu đai nằm ngay cạnh một phụ kiện thì chiều dài thay đổi chỉ bị giới hạn về một phía, gọi là điểm cố định một phía. Nếu cần khống chế chiều dài thay đổi về cả hai phía — trường hợp phổ biến — thì đai phải nằm giữa hai phụ kiện, và đai phải chắc, bắt chặt, để chịu được lực phát sinh. Sổ tay cũng ghi rõ: đai kiểu treo không phù hợp làm điểm cố định.
Áp vào chỗ xuyên sàn: nếu chọn nó làm điểm cố định thì phải bảo đảm kết cấu sàn chịu được lực đó, và phải vẽ rõ. Nếu chọn để trượt thì phải dùng vật liệu chèn cho phép trượt, và phải có điểm cố định khác trên tuyến. Trạng thái nguy hiểm là trạng thái lửng lơ — vữa trám đủ cứng để hãm ống nhưng không ai tính nó là điểm cố định.
Khoảng cách đai quanh chỗ xuyên
Sổ tay của GF có bảng khoảng cách đai theo đường kính và theo nhiệt độ làm việc. Với ống dn 160, khoảng cách là 7,4 ft ở nhiệt độ tới 65 °F và 5,6 ft ở 176 °F; theo phép đổi của bài này lần lượt khoảng 2,26 m và 1,71 m. Với dn 200, hai giá trị là 8,2 ft và 6,2 ft, tức khoảng 2,50 m và 1,89 m. Xu hướng rõ: nóng hơn thì đai dày hơn.
Hướng dẫn của FIS bổ sung một con số ở phía chỗ xuyên, lấy từ một chi tiết đã được thử nghiệm trong tình huống cụ thể: khoảng cách giá đỡ tối đa 500 mm về mỗi phía tính từ chỗ xuyên. Đây là số của một hồ sơ thử nghiệm, không phải quy tắc chung, nhưng nó cho thấy chỗ xuyên cần được gia cố cục bộ chứ không chỉ cần một đai ở đâu đó trên tuyến.
Khi nào cần bù giãn nở ngay trên tuyến
Sổ tay của GF nêu hai cách chính để xử lý chiều dài thay đổi: dùng các đoạn đổi hướng sẵn có, và dùng vòng bù. Với cách thứ nhất, ống phải được tự do dịch, trừ tại các điểm neo. Với cách thứ hai, đoạn mềm được chia thành hai đoạn lệch đặt gần nhau, dùng bốn khuỷu.
Với ống gió PP tiết diện chữ nhật, làm vòng bù khó hơn nhiều so với ống tròn, nên đòn bẩy thiết kế thường là chiều dài giữa hai điểm cố định và số đoạn đổi hướng. Nguyên tắc thực dụng: chốt điểm cố định trước, rồi mới chia tuyến, chứ không chia tuyến trước rồi tìm chỗ neo.
Trình tự thi công và danh mục nghiệm thu
Phần lớn lỗi ở chỗ xuyên sàn được tạo ra trước khi ống được lắp, vào lúc đặt ống chờ. Vì vậy trình tự thi công quan trọng ngang với bản vẽ.
Thứ tự đúng: chờ — đặt — chèn
Bước một: đặt ống chờ đúng tim và đúng phương, cố định vào cốp pha đủ chắc để không bị đẩy khi đổ bê tông, hai đầu bịt kín để vữa không lọt vào. Với chỗ cần kín nước, ống chờ nên nhô cao hơn mặt sàn hoàn thiện; chiều cao nhô là quyết định thiết kế, bài này không đặt một con số chung.
Bước hai: lắp ống qua ống lồng, căn tim, và giữ ống không tiếp xúc trực tiếp với bê tông ở bất kỳ điểm nào. Bước ba: chèn kín theo thứ tự cơ học — đàn hồi — chống cháy như ở mục 5. Bước bốn: nghiệm thu và ghi hồ sơ trước khi làm trần hoặc ốp.
Danh mục kiểm tra trước khi đổ bê tông và sau khi lắp
Trước khi đổ: ống chờ đúng vị trí theo bản vẽ, đúng phương thẳng đứng hoặc nằm ngang, đường kính trong đủ lớn theo bảng ở mục 3, hai đầu bịt kín, và có biện pháp giữ vị trí khi đầm.
Sau khi lắp: khe hở mỗi bên đo được và ghi lại, ống không chạm bê tông ở bất kỳ điểm nào, không có vữa dính vào thành ống, vật liệu chèn đúng chủng loại đã duyệt, và với chỗ xuyên trên cấu kiện ngăn cháy thì có số hiệu hệ chèn kèm hồ sơ thử nghiệm. Mỗi mục trong danh sách này đều kiểm tra được bằng mắt hoặc bằng thước, không cần thiết bị.
Hồ sơ để không phải đục ra làm lại
Một chỗ xuyên được ghi đủ gồm: đường kính ngoài ống, đường kính trong ống lồng, khe hở thực đo, tên và mã vật liệu chèn, xác nhận tương thích của nhà sản xuất vật liệu chèn với PP, vị trí điểm cố định gần nhất, và số hiệu hồ sơ thử nghiệm nếu có yêu cầu cháy.
Lý do phải ghi sớm rất thực tế: khi sự cố xảy ra, câu hỏi đầu tiên là chỗ đó có được chèn đúng không. Không có hồ sơ thì câu trả lời là đục ra xem, và chi phí đục một chỗ xuyên trên sàn đã hoàn thiện thường lớn hơn chi phí chèn đúng cho toàn bộ tuyến. Ống và phụ kiện dùng cho tuyến có thể tra ở nhóm hệ thống ống dẫn polypropylene, và mối nối bằng măng sông nối ống PP.
Nguồn tham khảo
- Georg Fischer Piping Systems — Technical Handbook: Polypropylene Pressure Piping Systems (bản PDF) — dải nhiệt độ làm việc của PP và Beta-PP-H, hệ số giãn nở nhiệt 0,16–0,18 mm/m·K, công thức và ví dụ tính chiều dài thay đổi với δ = 0,000083 in/in·°F, nguyên tắc đường kính trong đai lớn hơn đường kính ngoài ống, điểm cố định và điểm dẫn hướng, bảng khoảng cách đai theo đường kính và nhiệt độ, chỉ số oxy 19 % và phân loại B2.
- FIS — Firestopping of Service Penetrations Guide (bản PDF) — định nghĩa sleeve, penetration và penetration seal; cảnh báo hóa dẻo trong keo trám di chuyển vào ống nhựa; khoảng cách giá đỡ 500 mm mỗi phía chỗ xuyên trong chi tiết đã thử nghiệm; ghi nhận việc bỏ ống lồng cho phép chuyển vị ngang do giãn nở.
- GOV.UK — Approved Document B, Volume 2: Buildings other than dwellings (bản PDF) — ba cách xử lý ống xuyên cấu kiện ngăn cháy tại mục 10.2–10.5, danh sách vật liệu được dùng ống lồng kim loại và giới hạn 160 mm, định nghĩa kim loại nóng chảy cao theo 800 °C, bảng 10.1 với giới hạn 40 mm cho vật liệu khác, yêu cầu ống gió không lan truyền lửa và khói.
- Engineering ToolBox — Linear Thermal Expansion Coefficients of Materials — bảng hệ số giãn nở nhiệt tuyến tính theo đơn vị 10⁻⁶ m/(m·°C), trong đó polypropylene không độn ở mức 72–90.
Comments are closed