Cách khử khí CO không giống cách khử SO₂ hay HCl: CO không phải khí axit, gần như không tan trong nước và không bị than hoạt tính giữ lại. Vì vậy phần lớn dây chuyền xử lý khí thải đang lắp ở các lò hơi, lò nung hiện nay — tháp hấp thụ, tháp than hoạt tính — không có chặng nào khử được CO, dù trên danh mục thiết bị vẫn ghi chung là hệ thống xử lý khí thải. Bài này đi từ tính chất của CO đến ba đường khử thật sự, rồi đặt chúng cạnh giới hạn QCVN 19:2024 và đánh đổi CO – NOx mà hầu như dây chuyền nào cũng gặp nhưng ít khi tính trước.
Điểm chính cần nắm
- Cách khử khí CO chỉ có ba đường thật sự: chỉnh chế độ cháy, oxy hóa nhiệt (TO/RTO) và oxy hóa xúc tác (CO/RCO).
- CO không màu, không mùi; độ hòa tan trong nước ở 20 °C chỉ 2,3 mL/100 mL, hằng số Henry thấp hơn SO₂ khoảng 1.600 lần.
- Hấp thụ và hấp phụ không khử được CO: thiếu phản ứng trung hòa, thiếu độ hòa tan, và than hoạt tính giữ kém các phân tử nhỏ dễ bay.
- EPA ghi rõ RTO không làm giảm CO; chỉ RCO dùng xúc tác kim loại quý mới khử được trên 98 % CO.
- Với lò hơi đốt khí, giới hạn CO và NOx cùng quy về 4 % ôxy; ở cột B và cột C, CO lại là chỉ tiêu chặt hơn NOx.
Tác giả: Bofandeng · Kiểm duyệt kỹ thuật: Bộ phận Kỹ thuật Xicheng Việt Nam
CO trong khói lò là gì và vì sao nó khác các khí ô nhiễm còn lại
Trong khói thải công nghiệp, mỗi khí ô nhiễm thường có một “tay nắm” để xử lý: SO₂ và HCl là khí axit nên bị dung dịch kiềm giữ lại; bụi thì bị lọc cơ học; NOx có SCR và SNCR; khí mùi hữu cơ bị than hoạt tính hấp phụ. CO thì không có tay nắm nào trong số đó. Ba tính chất dưới đây giải thích vì sao.
Không màu, không mùi, không có dấu hiệu nào để nhận ra bằng mắt
PubChem mô tả CO là “Colorless gas” và “Odorless” — khí không màu, không mùi. Hệ quả vận hành rất cụ thể: một điểm rò ở đường ống khói, một cửa kiểm tra mở nhầm, hay một vùng chết trong buồng đốt đều không thể phát hiện bằng cảm quan. Người vận hành chỉ biết CO cao khi nhìn số trên thiết bị đo hoặc khi đã có sự cố. Đây cũng là lý do CO thường chỉ được phát hiện ở kỳ quan trắc, khi mọi thứ đã chạy ổn định và không ai còn nghĩ đến nó.
Độ hòa tan trong nước thấp hơn SO₂ khoảng 1.600 lần
PubChem ghi độ hòa tan của CO trong nước là 2,3 mL/100 mL ở 20 °C, tương đương khoảng 27 mg/L ở 20 °C [bài viết tự quy đổi]. Con số này nghe có vẻ không nhỏ, nhưng đặt cạnh các khí axit thì khác hẳn. Hằng số Henry ở 298,15 K do NIST công bố là 0,00095 mol/(kg·bar) cho CO, 1,5 cho SO₂ và 27 cho NH₃. Nghĩa là ở cùng áp suất riêng phần, lượng CO hòa tan vào nước chỉ bằng khoảng 1/1.600 lượng SO₂ và khoảng 1/28.000 lượng NH₃ [bài viết tự tính]. NIST còn công bố thêm một bộ giá trị thứ hai (0,00086 / 1,2 / 58), và thứ tự lớn nhỏ giữa ba khí không đổi. Cách đọc hằng số Henry theo cùng một cách với các khí axit quen thuộc đã có ở bài tháp xử lý khí thải là gì.
Không phải khí axit nên không có phản ứng trung hòa nào để bám vào
CO không mang nhóm axit, không tạo muối với xút hay vôi. Trong QCVN 19:2024, các khí axit như HCl và SO₂ nằm ở những dòng riêng, còn CO nằm ở dòng số 2 với cơ chế xử lý hoàn toàn khác. Tháp hấp thụ trong một dây chuyền khí thải thường được thiết kế quanh hai cơ chế: phản ứng trung hòa với kiềm, hoặc hòa tan khí có độ tan cao. CO không thỏa mãn cơ chế nào. Đó là lý do một tháp hấp thụ đang chạy tốt với SO₂ vẫn có thể để CO đi qua nguyên vẹn. Phạm vi bài này giới hạn ở khói lò hơi, lò nung và lò đốt chất thải; CO trong khí thải động cơ đốt trong có đặc thù riêng về nhiệt độ và thành phần, đã được trình bày ở bài xử lý khí thải máy phát điện.
Vì sao hấp thụ và hấp phụ đều không khử được CO
Đây là điểm khác biệt lớn nhất giữa CO và phần còn lại của khói thải, đồng thời cũng là chỗ hầu hết tài liệu trên mạng đi sai. Các bài viết phổ biến thường liệt kê “phương pháp hấp thụ, phương pháp hấp phụ, phương pháp màng” như ba lựa chọn ngang nhau cho CO. Nhìn vào cơ chế của từng phương pháp thì cả ba đều không đứng vững với CO.
Tháp hấp thụ: thiếu cả phản ứng lẫn độ hòa tan
Một tháp hấp thụ kiểu phun rửa hay tháp đệm chỉ làm việc được khi khí cần bắt có ái lực với dung dịch rửa. Với SO₂, HCl, HF, NH₃, H₂S — bài toán hấp thụ đã được chuẩn hóa và thiết bị có sẵn, ví dụ tháp hấp thụ xử lý khí thải. Với CO, cả hai trục đều hỏng: không có phản ứng trung hòa, và hằng số Henry thấp đến mức lượng khí chuyển vào pha lỏng gần như không đáng kể so với lượng khí đi qua. Tăng chiều cao tầng đệm hay tăng lưu lượng bơm chỉ làm tăng chi phí điện, không làm tăng hiệu suất khử CO theo cách có ý nghĩa. Nguyên lý chung của tháp hấp thụ và cách tính đã được trình bày ở bài tháp xử lý khí thải là gì.
Than hoạt tính: phân tử nhỏ, dễ bay thì hấp phụ vật lý không giữ được
Chương về thiết bị hấp phụ than hoạt tính trong Control Cost Manual của EPA nêu rõ hai giới hạn. Thứ nhất, than hoạt tính kém hiệu quả với các hợp chất có độ phân cực cao, dễ bay hơi hoặc có kích thước phân tử nhỏ; tài liệu lấy ví dụ vinyl chloride, methanol và formaldehyde là những chất không được than hoạt tính giữ tốt. Thứ hai, khi độ ẩm tương đối của khí vượt 75 %, một số nghiên cứu ghi nhận hiệu suất giảm khoảng 30 % vì phân tử nước chiếm mất vị trí hấp phụ.
CO có nhiệt độ sôi −191,5 °C và là phân tử hai nguyên tử rất nhỏ, nằm đúng vào nhóm “dễ bay, kích thước nhỏ” mà EPA mô tả [bài viết tự suy luận], chưa kể khói lò sau tháp rửa thường đã bão hòa hơi nước. Một tháp than hoạt tính trong dây chuyền vì thế vẫn có chỗ đứng — để khử mùi, khử VOC còn sót và hấp phụ dioxin, như bài tháp than hoạt tính khử mùi đã trình bày — nhưng không phải để khử CO.
Vì sao nhiều bài viết vẫn liệt kê hấp thụ và màng cho CO
Có hai nguồn nhầm lẫn thường gặp. Một là lẫn CO với CO₂: thu hồi CO₂ bằng dung dịch amin là công nghệ hấp thụ thật và rất phổ biến, nhưng nó không áp dụng cho CO. Hai là chép lại danh mục phương pháp xử lý khí thải nói chung rồi gán cho CO mà không kiểm tra cơ chế. Với một cơ sở phải giải trình với cơ quan quản lý, chọn sai đường ở bước này tốn kém hơn nhiều so với việc bỏ thêm thời gian đọc đúng bản chất khí.
CO sinh ra từ cháy không hoàn toàn: sửa ở buồng đốt hay xử lý ở đầu ra?
CO trong khói lò không phải khí có sẵn trong nhiên liệu. Nó là sản phẩm của quá trình cháy chưa đi đến cùng: cacbon trong nhiên liệu mới bị oxy hóa đến CO mà chưa thành CO₂. Vì thế câu hỏi đầu tiên khi thấy CO cao không phải “lắp thêm thiết bị gì” mà là “buồng đốt đang thiếu cái gì”.
Ba nguồn sinh CO trong buồng đốt
Fact sheet về thiết bị đốt nhiệt của EPA nêu bốn yếu tố quyết định mức độ hoàn tất của phản ứng cháy: nhiệt độ, thời gian lưu, độ xáo trộn (turbulence) và lượng ôxy sẵn có. Thiếu bất kỳ yếu tố nào cũng đẩy CO lên. Trong thực tế vận hành, ba tình huống hay gặp nhất là phân phối gió cấp không đều giữa các đầu đốt, nhiệt độ vùng cháy thấp hơn thiết kế khi giảm tải, và thời gian lưu ngắn ở vùng có vận tốc khí cao. Bài xử lý khí thải do đốt lò hơi sinh ra đã mô tả hiện tượng này ở lò hơi biomass: khi buồng đốt thiếu gió cấp hoặc phân phối gió không đều, CO và bụi than chưa cháy tăng rất nhanh, kéo theo khói đen.
CO cao nói cho người vận hành biết điều gì
Trong đa số trường hợp, CO là chỉ thị rẻ nhất và nhanh nhất về chất lượng cháy. CO tăng thường đi kèm bồ hóng và hạt cacbon chưa cháy — chính là phần nhiên liệu đã mua mà không sinh nhiệt. Vì vậy một chỉ số CO cao vừa là vấn đề môi trường vừa là vấn đề hiệu suất: sửa được nó thường giảm luôn tổn thất nhiệt và lượng tro chưa cháy. Điều này cũng có nghĩa là trước khi nghĩ đến thiết bị xử lý cuối dòng, cần xác nhận CO cao là do vận hành hay do thiết kế buồng đốt.
Chỉnh chế độ cháy: việc đầu tiên, và giới hạn của nó
Chỉnh lại tỷ lệ gió – nhiên liệu, kiểm tra phân phối gió cấp, vệ sinh đầu đốt, hiệu chỉnh theo tải thực tế là những việc không cần vốn đầu tư thiết bị và thường hạ được CO đáng kể. Nhưng đường này có trần. Khi cần CO rất thấp để đạt cột A ở vùng nhạy cảm, khi tải thay đổi liên tục, hoặc khi nhiên liệu có thành phần dao động, việc chỉnh cháy không đủ ổn định để bảo đảm giới hạn qua mọi kỳ quan trắc. Lúc đó mới cần đến một chặng oxy hóa ở cuối dòng.
Ba đường khử CO thật sự và tiêu chí chọn
Nếu bỏ hấp thụ và hấp phụ ra khỏi danh mục, cách khử khí CO thật sự chỉ còn đúng ba đường. Cả ba đều dựa trên cùng một phản ứng: CO + ½O₂ → CO₂. Khác nhau ở chỗ phản ứng được thúc bằng cách nào — bằng điều kiện cháy, bằng nhiệt độ cao, hay bằng xúc tác.
Đường 1 — chỉnh chế độ cháy
Đây không phải “thiết bị xử lý” mà là thay đổi cách buồng đốt làm việc. Ưu điểm là chi phí thấp nhất và không thêm trở lực. Nhược điểm là hiệu quả phụ thuộc hoàn toàn vào độ ổn định của vận hành, và như đã nói ở trên, nó có trần. Trong bảng công nghệ giảm NOx của EPA, “Combustion Optimization” được xếp vào nhóm chi phí tối thiểu, áp dụng cho nhiên liệu khí và lỏng.
Đường 2 — oxy hóa nhiệt (TO, RTO)
Khí thải được đưa qua một buồng giữ ở nhiệt độ đủ cao trong thời gian đủ dài để CO cháy tiếp thành CO₂. Đây là cách chắc chắn nhất về mặt cơ chế, nhưng tốn nhiên liệu đốt phụ. Bản thu hồi nhiệt (recuperative) và bản thu hồi nhiệt bằng lớp đệm gốm (regenerative, gọi là RTO) là hai cấu hình phổ biến; RTO chỉ kinh tế khi lưu lượng khí lớn.
Đường 3 — oxy hóa xúc tác (CO, RCO)
Cùng phản ứng oxy hóa nhưng có xúc tác kim loại quý, nên nhiệt độ cần thiết thấp hơn nhiều. Đổi lại là rủi ro ngộ độc xúc tác và yêu cầu khí vào phải sạch bụi, sạch các hợp chất chứa lưu huỳnh, clo, silic. Đây là đường duy nhất trong ba đường mà tài liệu của EPA gắn con số hiệu suất trực tiếp cho CO.
Bảng so sánh ba đường
| Đường xử lý | Cơ chế thúc phản ứng | Nhiệt độ làm việc | Hiệu quả với CO | Rủi ro chính |
|---|---|---|---|---|
| Chỉnh chế độ cháy | Đủ gió, đủ nhiệt, đủ thời gian lưu ngay trong buồng đốt | Theo thiết kế buồng đốt | Phụ thuộc vận hành, có trần | Kéo theo NOx nếu tăng nhiệt hoặc tăng gió |
| Oxy hóa nhiệt (TO/RTO) | Nhiệt độ cao, không xúc tác | TO 650–1100 °C; RTO 760–820 °C | Không có số liệu CO riêng cho RTO | Tốn nhiên liệu đốt phụ; RTO không được tính để khử CO |
| Oxy hóa xúc tác (CO/RCO) | Xúc tác kim loại quý | 343–538 °C, RCO khoảng 400 °C | RCO trên 98 % CO | Ngộ độc xúc tác, bụi che bề mặt |
Oxy hóa nhiệt: TO và RTO — ngưỡng nhiệt độ, thời gian lưu và giới hạn
Cần phân biệt rõ hai thứ trong nhóm này. TO là buồng đốt trực tiếp có hoặc không có thu hồi nhiệt; RTO là buồng đốt có lớp đệm gốm đảo chiều để thu hồi nhiệt với hiệu suất cao. Về mặt phản ứng thì giống nhau, nhưng về mặt tài liệu thiết kế và cả về mặt hiệu quả với CO thì không giống.
TO: 870 °C và 0,75 giây là mốc thiết kế của EPA
Fact sheet thiết bị đốt nhiệt của EPA ghi các mốc sau. Đa số thiết bị được thiết kế với thời gian lưu không quá 1 giây và nhiệt độ điển hình 650–1100 °C. Để đạt hiệu suất phá hủy từ 98 % trở lên hoặc nồng độ ra 20 ppmv, điều kiện thiết kế điển hình là 870 °C, thời gian lưu 0,75 giây và trộn đều. Với dòng khí chứa hợp chất halogen, tài liệu khuyến nghị 1100 °C, thời gian lưu 1,0 giây và thêm thiết bị xử lý khí axit ở đầu ra. Cần lưu ý các con số này được EPA nêu cho hợp chất hữu cơ bay hơi, không phải riêng cho CO; chúng dùng làm mốc tham chiếu về cặp nhiệt độ – thời gian lưu, không phải giới hạn bảo đảm cho CO.
RTO: 760–820 °C và lớp đệm gốm
Fact sheet thiết bị đốt có thu hồi nhiệt của EPA cho biết RTO dùng khí tự nhiên để gia nhiệt dòng khí vào, thường lên 760–820 °C, và có thể vận hành tới 1100 °C khi cần mức phá hủy tối đa. Hiệu suất thiết kế điển hình của RTO là 95–99 %. Thiết bị phù hợp với lưu lượng lớn, trên 2,4 m³/s, và nồng độ VOC thấp dưới 1000 ppmv. Bụi và thành phần ngưng tụ có thể làm tắc lớp đệm, nên phải lọc hoặc tiền xử lý trước khi vào buồng cháy; trở lực của cả cụm này thường đòi một quạt chịu được cột áp cao, ví dụ quạt ly tâm bằng nhựa PP cho nhánh khí đã tách ẩm.
Giới hạn quan trọng: RTO được thiết kế cho VOC, không phải cho CO
Đây là câu mà hầu hết tài liệu tiếng Việt bỏ qua. Fact sheet EPA-452/F-03-021 ghi nguyên văn: “RTO systems do not reduce the levels of CO.” Thiết bị RTO dùng xúc tác kim loại quý — gọi là RCO — mới được EPA ghi nhận phá hủy trên 98 % CO trong dòng khí chứa VOC. Nói cách khác, nếu mục tiêu hợp đồng là CO và bạn nhận một hệ RTO thuần nhiệt, thì hiệu suất khử CO không nằm trong phần được nhà cung cấp cam kết, và cũng không nằm trong dữ liệu thiết kế. Muốn ràng buộc trách nhiệm về CO, phải ghi chỉ tiêu CO vào phần bảo đảm hiệu suất và yêu cầu đo đạc riêng, chứ không suy ra từ hiệu suất VOC.
Oxy hóa xúc tác: nhiệt độ thấp hơn nhưng ngộ độc xúc tác là rủi ro thật
Xúc tác hạ được nhiệt độ phản ứng xuống rất nhiều, nhưng đổi lại là một loạt điều kiện đầu vào nghiêm ngặt hơn. Với CO, đây là đường duy nhất có con số hiệu suất được tài liệu chính thức gắn trực tiếp.
Xúc tác hạ nhiệt độ xuống 343–538 °C
Theo trang giám sát thiết bị oxy hóa xúc tác của EPA, thiết bị oxy hóa xúc tác thường vận hành trong khoảng 650–1000 °F, tức khoảng 343–538 °C — thấp hơn hẳn so với 870 °C của thiết bị đốt nhiệt. Fact sheet thiết bị đốt xúc tác của EPA nêu một ví dụ cụ thể: ở khoảng 450 °C, với thể tích tầng xúc tác 0,014–0,057 m³ cho mỗi 0,47 m³/s khí, có thể đạt 95 % hiệu suất phá hủy VOC. Muốn lên 98–99 % thì cần thể tích xúc tác lớn hơn hoặc nhiệt độ cao hơn, và thường phải thiết kế riêng cho từng trường hợp.
RCO khử được trên 98 % CO
Với CO, con số nằm ở fact sheet thiết bị đốt có thu hồi nhiệt: hệ RCO dùng xúc tác kim loại quý có thể phá hủy trên 98 % CO trong dòng khí mang VOC. Hiệu suất thiết kế điển hình của cả hệ RCO là 90–99 %. Nhiệt độ làm việc của RCO vào khoảng 400 °C. Đây là điểm khác biệt cốt lõi so với RTO thuần nhiệt, và là lý do khi bài toán chính là CO thì cấu hình RCO thường đắt hơn nhưng đúng hướng hơn.
Ngộ độc xúc tác: clo, lưu huỳnh, silic, photpho, kim loại nặng
Fact sheet thiết bị đốt xúc tác của EPA liệt kê các nguyên tố có thể làm mất hoạt tính xúc tác kim loại quý: clo, lưu huỳnh, photpho, bismut, chì, asen, antimon, thủy ngân, ôxit sắt, thiếc và kẽm. Fact sheet thiết bị đốt có thu hồi nhiệt bổ sung silic, photpho, asen và các kim loại nặng khác vào danh sách nguy cơ ngộ độc. Với khí thải lò hơi đốt dầu hoặc đốt than, các nguyên tố này gần như luôn có mặt ở mức nào đó, nên tuổi thọ xúc tác là một biến chi phí thật chứ không phải chi tiết kỹ thuật phụ.
Bụi che kín bề mặt xúc tác — phải lọc trước
Ngoài ngộ độc hóa học, bụi còn gây hiệu ứng che kín: hạt bụi bám lên bề mặt xúc tác làm các tâm hoạt động không tiếp xúc được với khí. Fact sheet thiết bị đốt xúc tác ghi nhận đây là lý do trong quá khứ thiết bị đốt xúc tác không được khuyến nghị dùng cho bụi, vì bụi thường phủ kín hoặc “làm mù” xúc tác. Hệ quả thiết kế là mọi hệ RCO thực tế đều phải có lọc bụi phía trước, và trở lực cộng thêm của lọc bụi, lớp xúc tác và đường ống phải được tính ngay từ lúc chọn quạt và đường dẫn khí. Đường ống khí thải trước và sau cụm xúc tác nên dùng vật liệu chịu được hơi axit còn sót, ví dụ ống thải khí nhựa PP.
Đánh đổi CO – NOx và cách đọc giới hạn CO trong QCVN 19:2024
Đến đây đã rõ vì sao CO phải xử lý bằng oxy hóa. Nhưng oxy hóa CO và ức chế NOx là hai mục tiêu kéo ngược nhau trên cùng một buồng đốt. Phần cuối này đặt hai chỉ tiêu cạnh nhau theo đúng cách QCVN 19:2024 quy định, để thấy chỗ nào CO mới là chỉ tiêu quyết định.
Bảng giới hạn CO theo QCVN 19:2024
QCVN 19:2024/BTNMT xếp CO ở dòng số 2 của Bảng 1, đơn vị mg/Nm³. Con số trong ngoặc là nồng độ ôxy tham chiếu dùng để quy đổi, không phải nồng độ ôxy của khí thải.
| Thiết bị xả khí thải công nghiệp | Cột A | Cột B | Cột C | Ôxy tham chiếu |
|---|---|---|---|---|
| Lò hơi, lò dầu tải nhiệt dùng nhiên liệu lỏng, công suất hơi từ 20 tấn/giờ trở lên hoặc nhiệt lượng từ 12.380.000 Kcal/giờ trở lên | 200 | 300 | 350 | 4 % |
| Lò hơi, lò dầu tải nhiệt dùng nhiên liệu lỏng, công suất hơi dưới 20 tấn/giờ hoặc nhiệt lượng dưới 12.380.000 Kcal/giờ | 250 | 350 | 400 | 4 % |
| Thiết bị dùng nhiên liệu rắn, công suất hơi từ 20 tấn/giờ trở lên hoặc nhiệt lượng từ 12.380.000 Kcal/giờ trở lên | 250 | 350 | 400 | 6 % |
| Thiết bị dùng nhiên liệu rắn, công suất hơi dưới 20 tấn/giờ hoặc nhiệt lượng dưới 12.380.000 Kcal/giờ | 300 | 400 | 450 | 6 % |
| Thiết bị dùng nhiên liệu sinh khối dạng rắn | 200 | 300 | 350 | 6 % |
| Thiết bị dùng nhiên liệu khí | 80 | 100 | 120 | 4 % |
| Thiết bị, lò đốt chất thải có công suất đốt từ 2 tấn/giờ trở lên (từ 0,2 tấn/giờ trở lên với lò đốt chất thải y tế) | 120 | 180 | 200 | 12 % |
| Thiết bị, lò đốt chất thải có công suất đốt dưới 2 tấn/giờ (dưới 0,2 tấn/giờ với lò đốt chất thải y tế) | 150 | 200 | 250 | 12 % |
| Thiết bị đốt CO trong sản xuất sản phẩm dầu mỏ tinh chế (lọc, hóa dầu) | 250 | 300 | 350 | 12 % |
| Lò cao (BF) | 130 | 180 | 230 | 7 % |
| Lò điện hồ quang (EAF), lò điện cảm ứng (lò trung tần), lò chuyển thổi ôxy (BOF), lò tinh luyện (LF), lò gia nhiệt, lò nung chảy | 130 | 180 | 230 | Không quy định |
Đọc kèm ôxy tham chiếu, đúng như cách đọc NOx
Công thức quy đổi giống hệt cách đọc NOx, và cũng không được in trong quy chuẩn: nồng độ quy đổi bằng nồng độ đo được nhân với (21 − ôxy tham chiếu) chia cho (21 − ôxy đo được) [bài viết tự quy đổi]. Điểm cần chú ý với CO là chiều của phép hiệu chỉnh. Với lò hơi đốt khí, ôxy tham chiếu là 4 %; nếu khí thải thực đo ở 7 % ôxy, phép quy đổi làm nồng độ CO tăng lên chứ không giảm, vì (21 − 4) lớn hơn (21 − 7). Một kết quả đo 90 mg/Nm³ ở 7 % ôxy trở thành 109 mg/Nm³ ở 4 % ôxy. Rất nhiều báo cáo quan trắc bị đọc sai ở đúng bước này.
CO và NOx đặt cạnh nhau: chỗ nào CO mới là chỉ tiêu chặt
Đặt dòng CO cạnh dòng NOx trong cùng Bảng 1 cho thấy một điều ít được chú ý. Với nhiên liệu lỏng, công suất từ 20 tấn/giờ trở lên, giới hạn CO và NOx trùng khít nhau: 200 / 300 / 350 mg/Nm³ ở cả ba cột, cùng ôxy tham chiếu 4 %. Với nhiên liệu rắn và sinh khối, CO lại lỏng hơn NOx. Nhưng với nhiên liệu khí, CO là 80 / 100 / 120 còn NOx là 70 / 120 / 150, cùng quy về 4 % ôxy: ở cột A NOx chặt hơn, còn ở cột B và cột C thì CO chặt hơn. Với lò đốt chất thải, CO chặt hơn NOx ở cả ba cột. Nghĩa là ở nhiều loại nguồn, chỉ tiêu quyết định thiết kế không phải NOx như người ta vẫn giả định. Cách xử lý NOx và các mức giới hạn tương ứng đã được trình bày ở bài tháp xử lý khí NOx.
Ví dụ tính: lò hơi đốt khí, đo 90 mg/Nm³ ở 7 % ôxy
Một lò hơi công nghiệp đốt nhiên liệu khí, kết quả quan trắc ghi CO 90 mg/Nm³ ở nồng độ ôxy 7 %. Ôxy tham chiếu của dòng 1.4 là 4 %, nên nồng độ quy đổi là 90 × (21 − 4) / (21 − 7) = 109,3 mg/Nm³ [bài viết tự quy đổi]. So với ba cột: cột A là 80 nên vượt; cột B là 100 nên vượt; cột C là 120 nên đạt. Cùng một con số đo, kết luận đạt hay không đạt phụ thuộc vào việc cơ sở nằm ở phân vùng môi trường nào và có xác định được phân vùng hay không. Đây chính là lý do phải xác định cột áp dụng trước khi ký hợp đồng thiết bị.
Đánh đổi: giảm NOx bằng ít gió dư thì CO tăng
Bảng công nghệ giảm NOx của EPA xếp “Less Excess Air” vào nhóm giảm nhiệt độ đỉnh, ưu điểm là dễ cải tạo, nhưng phần ảnh hưởng ghi rõ ba hệ quả: CO cao, ngọn lửa dài hơn và độ ổn định ngọn lửa giảm. Cùng bảng đó, giải pháp đốt theo bậc (OFA) bị ghi nhận cần lưu lượng khí lớn hơn cho CO. Điều này có nghĩa là mọi phương án giảm NOx bằng cách hạ ôxy dư đều phải kiểm tra lại CO, và ngược lại. Khi cả hai chỉ tiêu đều bị ràng buộc, thứ tự thường dùng là: ổn định cháy để CO về mức thấp nhất có thể, xử lý NOx bằng hệ thống SCR nếu cần, và chỉ thêm chặng oxy hóa CO khi chính sách vận hành không giữ được CO ổn định. Trình tự này đắt hơn về thiết bị nhưng tránh được vòng lặp chỉnh gió qua lại giữa hai chỉ tiêu.
Với một dây chuyền cụ thể, bước kiểm tra cuối cùng không phải là chọn công nghệ mà là đối chiếu ba con số: CO đo được ở ôxy thực, ôxy tham chiếu của đúng dòng trong Bảng 1, và cột áp dụng của cơ sở. Ba con số này xác định mục tiêu, rồi mới xác định đường xử lý. Các thành phần phần cứng của dây chuyền — buồng đốt, quạt, đường ống, tháp phụ trợ — có thể tham khảo ở nhóm hệ thống xử lý khí thải PP và tháp xử lý khí thải, nhưng lõi oxy hóa — đầu đốt, lớp xúc tác — là hạng mục mua riêng và phải ràng buộc hiệu suất CO bằng điều khoản đo đạc.
Nguồn tham khảo
- QCVN 19:2024/BTNMT — Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải công nghiệp, ban hành kèm Thông tư 45/2024/TT-BTNMT, Bảng 1 dòng số 2 (Cacbon monoxit) và Phụ lục 1, bản Công báo (PDF).
- US EPA — Air Pollution Control Technology Fact Sheet: Thermal Incinerator, epa.gov (PDF).
- US EPA — Air Pollution Control Technology Fact Sheet: Regenerative Incinerator, EPA-452/F-03-021, NEPIS (PDF).
- US EPA — Air Pollution Control Technology Fact Sheet: Catalytic Incinerator, EPA-452/F-03-018, NEPIS (PDF).
- US EPA — Monitoring by Control Technique: Catalytic Oxidizer, Air Emissions Monitoring Knowledge Base.
- US EPA — Technical Bulletin: Nitrogen Oxides (NOx), Why and How They Are Controlled, EPA-456/F-99-006R, NEPIS (PDF).
- US EPA — Control Cost Manual, Section 3.1 Chapter 1: Carbon Adsorbers, 7th edition, epa.gov (PDF).
- US EPA — Method 10: Determination of Carbon Monoxide Emissions from Stationary Sources (Instrumental Analyzer Procedure), Emission Measurement Center.
- NIST Chemistry WebBook — Henry’s Law data: carbon monoxide, sulfur dioxide, ammonia.
- PubChem — Carbon monoxide, Compound CID 281, pubchem.ncbi.nlm.nih.gov.

Comments are closed