Trong một tháp hấp thụ, giàn phun là bộ phận bị thay nhiều nhất và cũng ít được ghi rõ trong báo giá nhất. Khi giàn phun hỏng, lưu lượng bơm vẫn đủ, đồng hồ áp vẫn hiển thị bình thường, nhưng dung dịch không còn phủ kín tiết diện và hiệu suất trượt dần mà không có chỉ số nào báo. Bài này đi vào một kiểu béc cụ thể — béc phun nước dạng xoắn ốc — và trả lời ba câu hỏi bằng số: nó khác béc thường ở đâu, chọn cỡ theo gì, và khi nào thì không nên dùng. Phần tính đường kính tháp và chiều cao lớp đệm đã có ở bài tháp xử lý khí thải là gì; ở đây chỉ bàn chi tiết phun.
Điểm chính cần nắm
- Béc xoắn ốc không có chi tiết bên trong: chính đường dẫn xoắn tạo chuyển động quay, nên không có lõi hay cánh để bám cặn.
- Tiết diện tự do của béc xoắn ốc thường bằng 30–50 % đường kính đầu ra, lớn hơn hẳn béc có lõi xoáy cùng cỡ.
- Lưu lượng tuân theo Q = K × √P, trong đó K là lưu lượng tại 1 bar; tăng gấp 20 lần áp suất chỉ tăng khoảng 4,5 lần lưu lượng.
- Góc phun mở ra khi lưu lượng tăng, nên phải đọc góc tại đúng áp suất vận hành, không đọc góc lớn nhất trong catalogue.
- Từ góc phun và khoảng cách phun tính được bán kính phủ, rồi từ độ chồng lấn tính ra số béc trên một vòng.
- Béc xoắn ốc cho hạt trung bình đến thô, nên không dùng khi cần sương mịn hoặc cần phân bố cực đều.
Tác giả: Bofandeng · Kiểm duyệt kỹ thuật: Bộ phận Kỹ thuật Xicheng Việt Nam
Béc phun nước dạng xoắn ốc là gì và vì sao bên trong nó không có chi tiết nào
Một béc xoắn ốc là một khối liền, thường đúc hoặc hàn một mảnh, có rãnh xoắn chạy quanh một lõi giữa. Nước vào ở đáy, bị buộc đi theo rãnh xoắn, nên vận tốc tiếp tuyến tăng dần khi tới cửa xả. Ra khỏi cửa, dòng nước đã có chuyển động quay, tách thành màng mỏng và vỡ thành hạt, tạo thành hình nón. Toàn bộ việc tạo xoáy nằm ở hình dạng rãnh, không ở một chi tiết lắp thêm.
Đây là điểm khác gốc so với béc hình nón đặc kiểu cổ điển. Kiểu cổ điển cần một buồng xoáy hoặc một bộ cánh đặt ngay trước lỗ phun để làm quay dòng nước. Chi tiết đó nằm giữa đường đi của nước, nên nó vừa chiếm chỗ vừa là nơi bám cặn. Nhà sản xuất Tecpro mô tả đúng sự đánh đổi này: kiểu cánh chữ S cho tiết diện tự do lớn nhất trong nhóm béc có chi tiết bên trong, nhưng vẫn là “có chi tiết bên trong”; còn cánh xoắn thì làm tăng cả đường kính vào lẫn đường kính ra của béc (Tecpro, Full Cone Nozzle Technology). Nói cách khác, béc xoắn ốc không phải bản đơn giản hóa của béc có lõi; nó chuyển bộ tạo xoáy từ một chi tiết rời thành chính thành béc.
Vì vậy béc xoắn ốc thường được chọn cho giàn phun của tháp phun rửa khí, nơi dung dịch tuần hoàn mang theo cặn phản ứng và hạt rắn lơ lửng. Trong cấu hình đó, khả năng không tắc quan trọng hơn độ mịn của sương.
Rãnh xoắn làm gì với dòng nước
Rãnh xoắn là một đường dẫn có tiết diện gần như không đổi hoặc thu nhỏ dần, quấn quanh trục giữa. Khi nước đi vào, thành rãnh tác động lực tiếp tuyến lên dòng chảy; khi ra tới cửa xả, dòng đã có cả thành phần dọc trục lẫn thành phần quay. Tỉ lệ giữa hai thành phần này quyết định hình nón mở rộng bao nhiêu và màng nước vỡ sớm hay muộn. Nhà sản xuất điều chỉnh tỉ lệ đó bằng cách thay bước xoắn và chiều sâu rãnh, chứ không bằng cách thay lỗ phun — nên cùng một cỡ ren có thể có nhiều góc phun khác nhau.
“Xoắn ốc nghĩa là nón rỗng” — một cách gọi sai phổ biến
Trên thị trường, nhiều nơi gọi béc xoắn ốc là béc nón rỗng, và gọi ngược lại. Cách gọi này không sai hoàn toàn nhưng cũng không đúng: cùng một đường dẫn xoắn có thể cho ra hình nón đặc hoặc hình nón rỗng, tùy hình học ở cửa xả. Nếu màng nước ra còn liền và khép kín thành vành, ta có nón rỗng với vùng giữa trống. Nếu màng bị xé ngay tại cửa xả, các tia hội tụ lại và lấp đầy tâm, ta có nón đặc. Tài liệu kỹ thuật về béc xoắn ốc mô tả hai biến thể này là kết quả của việc sửa hình học cửa xả mà không đổi đường dẫn xoắn cơ bản (Spiral Nozzle: Design, Flow Patterns and Scrubber Applications).
Hệ quả thực tế: khi mua, câu hỏi đúng không phải “béc này có phải loại xoắn ốc không”, mà là “béc này cho nón đặc hay nón rỗng, ở áp suất bao nhiêu”. Hai kiểu cho cùng một lưu lượng nhưng phân bố khác nhau: nón đặc phủ kín tâm, phù hợp khi cần tưới đều lên mặt lớp đệm; nón rỗng cho mật độ hạt cao hơn ở vành và tiết diện tự do lớn hơn, phù hợp với dung dịch có hạt rắn.
Tiết diện tự do: con số quyết định béc có tắc hay không
Tiết diện tự do (free passage) là đường kính lớn nhất của một hạt rắn có thể đi qua béc mà không làm tắc. Đây là định nghĩa dùng trong catalogue của các hãng béc lớn: Spraying Systems ghi rõ “Max. Free Passage Dia.” là đường kính lớn nhất của vật lạ có thể đi qua béc mà không gây tắc (Spraying Systems Co., FullJet Full Cone catalog). Con số này không trùng với đường kính lỗ phun, và đó là chỗ nhiều người chọn sai.
Với béc phun nước dạng xoắn ốc, tiết diện tự do do chiều rộng rãnh xoắn quyết định, và thường bằng khoảng 30–50 % đường kính đầu ra. Với béc có lõi xoáy cùng đường kính đầu ra, lõi chiếm phần giữa nên tiết diện tự do nhỏ hơn nhiều. Chính vì vậy các hãng đặt tên sản phẩm theo đặc tính này: BETE có dòng “Largest Free Passage Spiral Nozzles”, Hansa Engineering ghi “extra large free passage, reducing the risk of clogging” cho dòng MaxiPass (BETE, Full Cone Spray Nozzles; Hansa Engineering, Full Cone Nozzles).
Một béc xoắn ốc 1 inch có đầu ra 10 mm thường có tiết diện tự do 5–8 mm. Một béc nón rỗng cùng cỡ có lỗ 6 mm chỉ có tiết diện tự do 2–3 mm, vì lõi tạo xoáy nằm giữa đường đi. Hai béc có thể có cùng lưu lượng danh định nhưng khả năng chịu hạt rắn khác nhau gấp hai đến ba lần. Đây cũng là lý do cùng một giàn phun, khi chuyển từ béc có lõi sang béc xoắn, chu kỳ vệ sinh kéo dài rõ rệt.
Vì sao lỗ phun nhỏ không đồng nghĩa với dễ tắc
Người mua thường nhìn đường kính lỗ phun và kết luận béc nhỏ thì dễ tắc. Với béc xoắn ốc, kết luận đó sai theo cả hai chiều. Một béc có lỗ phun nhỏ nhưng rãnh xoắn rộng vẫn có thể qua được hạt lớn, vì hạt đi theo rãnh chứ không đi qua lỗ theo nghĩa thông thường. Ngược lại, một béc có lỗ phun lớn nhưng lõi xoáy hẹp vẫn tắc vì hạt mắc ở khe giữa lõi và thành.
Vì thế khi đọc catalogue cần đọc hai cột cùng lúc: đường kính lỗ phun và tiết diện tự do. Nếu catalogue chỉ có một cột, hãy hỏi nhà cung cấp cột còn lại. Với dung dịch có cặn, cột thứ hai mới là cột quyết định tuổi thọ vận hành.
Quy tắc 3 lần: từ cỡ hạt rắn ra tiết diện tự do
Có một quy tắc chọn nhanh được dùng phổ biến: lấy cỡ hạt lớn nhất có thể xuất hiện trong dung dịch tuần hoàn nhân với 3, ra tiết diện tự do tối thiểu. Ví dụ, nếu bể tuần hoàn có hạt kết tụ tới 2 mm, tiết diện tự do tối thiểu là 6 mm. Với béc xoắn ốc, cỡ 1½ inch thường cho tiết diện tự do 8–12 mm, tức là đủ dư. Cách tính này và các ví dụ với bùn vôi trong tháp khử lưu huỳnh được trình bày trong cùng tài liệu kỹ thuật nêu trên.
Cần lưu ý rằng đây là quy tắc chọn nhanh, không phải tiêu chuẩn. Nếu dung dịch có hạt dạng vảy hoặc sợi, hạt có thể dài hơn đường kính tương đương và mắc theo chiều ngang; khi đó hệ số an toàn nên cao hơn 3. Với tháp hấp thụ xử lý khí có bụi, nên kiểm tra thêm khả năng lắng cặn trong đường ống hồi. Cấu hình tháp có giàn phun dày hơn để bù cho béc bị tắc được mô tả ở trang scrubber tháp xử lý khí thải bằng nhựa PP.
Lưu lượng, áp suất và hệ số K: đọc một đường cong là đủ
Mọi béc phun thủy lực, kể cả béc xoắn ốc, tuân theo một công thức duy nhất: lưu lượng tỉ lệ với căn bậc hai của áp suất. Viết gọn là Q = K × √P, trong đó Q là lưu lượng, P là áp suất làm việc tại béc, và K là hệ số lưu lượng — chính là lưu lượng của béc khi chạy ở 1 bar (Boquillas de aspersión, Pressure and flow rate: K-factor). Vì K là lưu lượng tại 1 bar, nó mang đơn vị lưu lượng chia cho căn bậc hai của áp suất, ví dụ L/phút/√bar.
Ý nghĩa thực dụng của công thức nằm ở chỗ áp suất không tuyến tính với lưu lượng. Nếu tăng gấp đôi áp suất, lưu lượng chỉ tăng khoảng 41 %. Để tăng gấp đôi lưu lượng, phải tăng áp suất gấp bốn lần. Đó là lý do khi thiếu lưu lượng, cách xử lý đúng thường là đổi cỡ béc hoặc tăng số béc, chứ không phải vặn bơm lên.
Công thức và cách đọc bảng catalogue
Bảng catalogue của béc xoắn ốc thường cho lưu lượng tại nhiều mức áp suất cho mỗi cỡ. Lấy một dòng thực tế trong catalogue dòng DF: béc DF24.100, cỡ ren 1/2″, đường kính lỗ 3,5 mm, cho lưu lượng 5,00 L/phút ở 0,5 bar; 10,00 L/phút ở 2 bar; 22,36 L/phút ở 10 bar (Spraytech, DF Series Spiral Full Cone Spray Nozzles). Chia lưu lượng cho căn bậc hai áp suất ở cả ba điểm đều ra cùng một số: 7,07. Đó chính là K của béc này.
Con số 7,07 nói rằng ở 1 bar béc phun 7,07 L/phút. Từ đó có thể dựng lại toàn bộ đường cong mà không cần mở catalogue: ở 3 bar là 7,07 × 1,73 = 12,25 L/phút; ở 7 bar là 7,07 × 2,65 = 18,71 L/phút. Cả hai khớp với bảng. Cách kiểm tra này cũng là cách phát hiện bảng bị đọc sai cột: nếu K không giữ nguyên giữa các mức áp suất, gần như chắc chắn đã lệch dòng.
Tính ngược từ lưu lượng yêu cầu ra áp suất bơm
Trong thiết kế, chiều tính thường ngược lại: biết cần bao nhiêu lưu lượng mỗi béc, phải chọn áp suất bơm bao nhiêu. Từ Q = K × √P suy ra P = (Q / K)². Với béc K = 7,07, nếu cần 15 L/phút thì áp suất là (15 / 7,07)² ≈ 4,5 bar. Nếu bơm hiện có chỉ đạt 2 bar, lưu lượng thực là 10 L/phút, thiếu một phần ba.
Đây là chỗ nên đối chiếu với chọn bơm. Cột áp bơm phải thắng chiều cao tĩnh cộng trở lực đường ống cộng áp suất cần tại béc; thiếu một khoản là lưu lượng tụt theo căn bậc hai chứ không tụt tuyến tính. Cách chọn bơm theo lưu lượng và cột áp, cùng quan hệ với tỉ lệ lỏng/khí của tháp, được trình bày ở bài dung dịch hấp thụ khí thải, và ở trang sản phẩm máy bơm nước.
Góc phun không cố định: nó mở ra khi lưu lượng tăng
Góc phun không phải hằng số của béc. Khi lưu lượng tăng, áp suất tăng, màng nước ra khỏi cửa xả có động năng lớn hơn và mở rộng ra xa hơn, nên góc đo được lớn hơn. Hiện tượng này đã được đo và công bố với béc quạt: một bộ béc danh định 110° cho góc từ 75° ở 20 psi tới khoảng 143° ở 80 psi (Sprayers 101, Pressure Changes Spray Angles). Đó là béc quạt phẳng, biên độ rộng hơn béc xoắn ốc, nhưng chiều thay đổi thì giống nhau: áp thấp thì góc hẹp, áp cao thì góc rộng.
Với béc xoắn ốc, catalogue thường ghi một góc danh định tại một áp suất danh định, và góc đo được ở áp thấp hơn sẽ nhỏ hơn. Đây không phải lỗi của béc mà là đặc tính thủy lực. Vấn đề chỉ xuất hiện khi người thiết kế lấy góc lớn nhất trong catalogue để bố trí béc, rồi vận hành ở áp thấp.
Vì sao phải đọc góc phun ở đúng áp suất vận hành
Bố trí béc là bài toán hình học, và hình học phụ thuộc góc. Nếu bố trí theo góc 120° trong catalogue nhưng bơm chỉ đạt mức áp tương ứng góc 90°, hình nón thực tế hẹp hơn, các vòng phun không còn chồng lấn, và giữa chúng xuất hiện vành khô. Vành khô trong lớp đệm là vùng khí đi qua mà không tiếp xúc đủ dung dịch, nên hiệu suất hấp thụ giảm dù bơm vẫn chạy và đệm không hỏng.
Vì vậy nguyên tắc là: chốt áp suất vận hành trước, rồi đọc góc phun tại đúng áp suất đó, rồi mới bố trí. Nếu không có bảng góc theo áp suất, hãy hỏi nhà cung cấp hoặc đo thực tế bằng cách quan sát hình nón khi tháp đang chạy. Đây cũng là lý do các hãng khuyến nghị vận hành ở khoảng giữa dải áp suất cho phép, nơi góc phun ổn định nhất và ít nhạy với dao động bơm.
Hệ quả khi bơm không đạt áp thiết kế
Khi bơm không đạt áp, ba thứ thay đổi cùng lúc chứ không riêng lưu lượng. Lưu lượng giảm theo căn bậc hai. Góc phun hẹp lại. Hạt sương thô hơn. Ba thay đổi này cùng làm giảm diện tích tiếp xúc, nên hiệu suất giảm nhanh hơn mức suy ra từ lưu lượng một mình. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân gốc không phải béc mà là tổn thất áp trên tuyến ống tới giàn phun, hoặc béc đã mòn làm đường cong hệ thống dịch chuyển. Cách đọc điểm làm việc của quạt và bơm khi trở lực thay đổi được trình bày ở bài quạt hút tháp xử lý khí thải.
Từ góc phun ra số béc và khoảng cách: hình học phủ kín tiết diện
Khi đã có góc phun tại áp vận hành, phần còn lại là hình học thuần túy. Ở khoảng cách h tính từ miệng béc tới mặt cần phủ, bán kính vùng phủ là r = h × tan(θ/2), với θ là góc phun. Đường kính vùng phủ là D = 2 × h × tan(θ/2). Quan hệ giữa góc phun, khoảng cách và vùng phủ chính là định nghĩa độ phủ trong tài liệu kỹ thuật phun: “góc phun và khoảng cách từ miệng béc tới bề mặt cần phủ xác định độ phủ” (Tecpro, Spray Engineering Information).
Ví dụ với béc cho góc 90° tại áp vận hành, đặt cách mặt lớp đệm 0,6 m: D = 2 × 0,6 × tan(45°) = 1,20 m, tức bán kính phủ 0,60 m. Nếu cũng béc đó nhưng góc thực tế chỉ 70° vì áp thấp, D = 2 × 0,6 × tan(35°) = 0,84 m. Chênh lệch 30 % đường kính phủ chỉ từ một thay đổi áp suất, và đó là lý do phần trước phải chốt góc trước khi tính phần này.
Bán kính phủ của một béc
Bán kính phủ không phải hằng số của béc mà là hàm của khoảng cách. Cùng một béc, đặt xa gấp đôi thì bán kính phủ gấp đôi, nhưng mật độ lưu lượng trên một đơn vị diện tích giảm còn một phần tư, vì lưu lượng không đổi mà diện tích tăng bốn lần. Đó là lý do kéo dài khoảng cách phun không phải cách tăng độ phủ; nó chỉ làm loãng.
Trong thực tế, khoảng cách phun bị giới hạn bởi chiều cao thân tháp và bởi yêu cầu hình nón phải mở hết trước khi chạm mặt đệm. Đặt quá gần thì hình nón chưa mở, nước rơi thành vệt và tạo vùng khô ngay dưới mỗi béc. Đặt quá xa thì hạt bị dòng khí cuốn đi trước khi chạm đệm. Khoảng cách hợp lý là khoảng cách mà tại đó hình nón vừa đủ mở để phủ khoảng cách giữa hai béc liền kề.
Từ độ chồng lấn ra số béc trên một vòng
Hai béc liền kề phải chồng lấn để không có vành khô giữa chúng. Nếu độ chồng lấn thiết kế là 35 %, khoảng cách tâm hai béc là s = D × (1 − 0,35). Với D = 1,20 m như trên, s = 0,78 m. Trên một vòng có bán kính R, chu vi vòng là 2πR, số béc trên vòng là n = 2πR / s, làm tròn lên.
Ví dụ tháp đường kính 1,6 m, tức bán kính 0,8 m. Đặt vòng phun ở bán kính 0,53 m (khoảng hai phần ba bán kính tháp) để vòng phủ tới thành: chu vi vòng là 3,33 m, chia cho 0,78 ra 4,3, làm tròn lên 5 béc. Thêm một béc ở tâm để phủ vùng giữa, tổng cộng 6 béc. Đây chỉ là điểm khởi đầu hình học: số béc thực tế còn phụ thuộc lưu lượng mỗi béc, tổn thất áp trên giàn ống và việc dòng khí có cuốn hạt đi hay không.
Một điểm hay bị bỏ qua là giàn ống cấp nước phải đủ lớn để phân bố đều tới béc xa nhất. Nếu đường ống nhỏ, béc gần bơm nhận áp cao hơn béc xa, nên góc phun và lưu lượng khác nhau trên cùng một vòng. Đầu nối và mặt bích của giàn ống cũng phải chịu được áp vận hành; với giàn phun trong môi trường ăn mòn, xem thêm bích nhựa PP.
Khi nào không nên dùng béc xoắn ốc
Béc phun nước dạng xoắn ốc mạnh ở chỗ chịu hạt rắn và lưu lượng lớn, nhưng chính cấu trúc tạo ra ưu điểm đó cũng tạo ra giới hạn. Vì lưu lượng đi qua một đường dẫn dài và cong, lực cắt tác động lên dòng nước nhỏ hơn so với béc có lỗ phun hội tụ, nên hạt sương thô hơn. Ở 2 bar, một béc xoắn ốc thường cho đường kính hạt trung bình Sauter trong khoảng 500–1 500 µm, tùy lưu lượng và góc phun; béc nón rỗng hoặc béc xoáy cùng áp thường cho 200–600 µm. Hansa Engineering cũng mô tả dòng MaxiPass là loại cho “medium to coarse atomisation” (sương trung bình đến thô).
Nếu bài toán là tăng diện tích tiếp xúc để hấp thụ khí khó tan, hạt thô là bất lợi. Trong trường hợp đó, béc hình nón đặc có lõi xoáy cho phân bố đều hơn và hạt mịn hơn, dù tiết diện tự do nhỏ hơn. Sự đánh đổi giữa độ đều, độ mịn và khả năng chịu cặn là nội dung chính của bài đệm tháp hấp thụ, nơi ba chi tiết bên trong tháp được so sánh cùng lúc.
Ba trường hợp nên chọn kiểu khác
Thứ nhất, khi cần sương mịn để tăng diện tích bề mặt, ví dụ tháp hấp thụ khí tan kém hoặc cần làm nguội nhanh bằng bay hơi. Thứ hai, khi cần phân bố cực đều trên mặt lớp đệm và không có hạt rắn trong dung dịch; béc full cone có lõi cho độ đồng đều phân bố cao hơn. Thứ ba, khi cần điều chỉnh lưu lượng tuyến tính bằng van; quan hệ căn bậc hai khiến việc giảm áp một nửa chỉ giảm lưu lượng khoảng 29 %, nên khó điều khiển chính xác ở dải thấp.
Ngược lại, có một ngưỡng mà từ đó béc xoắn ốc gần như là lựa chọn duy nhất: khi dung dịch tuần hoàn có nồng độ hạt lơ lửng trên 500 ppm hoặc có hạt lớn hơn 1 mm. Trong điều kiện đó, béc có lõi sẽ tắc theo chu kỳ ngắn, và chi phí vệ sinh vượt xa chênh lệch giá thành. Với tháp rửa khí dùng dung dịch tuần hoàn bẩn, cấu hình thường dùng là giàn phun nhiều tầng với tháp rửa khí PP để có thể vệ sinh từng tầng.
Béc xoắn ốc và tầng tách giọt: ai chịu hậu quả
Hạt sương thô có một hệ quả tốt và một hệ quả xấu với tầng tách giọt. Tốt là hạt lớn dễ bị lưới hoặc cánh chặn hơn, nên ít sương bay ra ống khói. Xấu là lưu lượng lớn và vận tốc phun cao đẩy nhiều khối lượng lỏng lên phía trên, làm tải lỏng lên tầng tách giọt tăng. Nếu tầng tách giọt được chọn chỉ theo lưu lượng khí mà không tính tải lỏng, nó sẽ bị quá tải và bắt đầu mang sương theo dù bản thân nó không hỏng.
Vì vậy khi thay giàn phun từ béc có lõi sang béc xoắn ốc với lưu lượng cao hơn, cần kiểm tra lại tầng tách giọt. Cách đọc vận tốc giới hạn và đường thoát lỏng của tầng tách giọt được trình bày ở bài lọc demister.
Mòn, cặn và dấu hiệu phải thay: đọc K chứ không đọc cảm giác
Béc phun nước dạng xoắn ốc hỏng theo hai kiểu ngược chiều nhau, và cả hai đều làm hệ số K dịch chuyển. Kiểu thứ nhất là mòn: hạt rắn trong dung dịch mài rãnh xoắn rộng ra, tiết diện tự do tăng, K tăng, và ở cùng áp suất béc phun nhiều hơn thiết kế. Kiểu thứ hai là bám cặn: muối kết tinh hoặc cặn cacbonat lấp hẹp rãnh, K giảm, và ở cùng áp suất béc phun ít hơn thiết kế.
Hai kiểu này cho cùng một triệu chứng ở tầng hệ thống — hiệu suất giảm — nhưng hướng số liệu ngược nhau. Vì vậy cách chẩn đoán đúng là đo lưu lượng thực của một béc hoặc của cả giàn tại áp suất đã biết, rồi so với K trong catalogue. Nếu lưu lượng đo lớn hơn K × √P, béc đã mòn. Nếu nhỏ hơn, béc đã bị bít. Cảm giác “phun trông vẫn đều” không phân biệt được hai trường hợp này.
Đáng chú ý là mòn không chỉ làm tăng lưu lượng mà còn làm hạt thô hơn, vì rãnh rộng ra làm giảm vận tốc và giảm lực cắt. Như vậy một béc mòn vừa phun nhiều hơn vừa phun thô hơn — hai thay đổi cùng làm giảm hiệu suất. Mức độ mòn phụ thuộc mạnh vào vật liệu, nên chọn vật liệu là quyết định tuổi thọ chứ không chỉ là quyết định chống ăn mòn.
Hai kiểu hư hỏng ngược chiều
Ngưỡng thực dụng để ra quyết định: nếu lưu lượng thực lệch khỏi giá trị thiết kế dưới 5 %, theo dõi tiếp; lệch 5–10 %, vệ sinh và kiểm tra lại; lệch trên 10 %, thay béc. Ngưỡng này áp dụng cho béc đơn lẻ đo bằng thùng chia độ và đồng hồ áp gắn ngay trước giàn. Với giàn nhiều béc, đo từng nhánh thay vì đo tổng, vì một béc tắc có thể bị che lấp bởi một béc mòn trong cùng một tổng lưu lượng.
Một cách kiểm tra không cần tháo giàn là quan sát hình nón khi tháp đang chạy. Hình nón méo, có tia phụ hoặc không đối xứng là dấu hiệu rãnh bị bám cặn cục bộ hoặc miệng béc bị sứt. Cách này chỉ phát hiện được lỗi hình học, không phát hiện được mòn đều, nên vẫn phải đo lưu lượng theo lịch.
Chọn vật liệu theo nhiệt độ, hóa chất và hạt mài
Vật liệu béc xoắn ốc được chọn theo ba trục, và trục thứ ba — hạt mài — quan trọng hơn với béc xoắn ốc so với các kiểu béc khác, vì đường dẫn dài và cong nên chịu mài mòn nhiều hơn. Một bảng so sánh thực dụng: PP chịu tới khoảng 80 °C, tốt với axit và kiềm, nhưng chịu mài mòn kém; SS316L chịu tới khoảng 400 °C và chống ăn mòn tốt trong môi trường clorua dưới 2 000 ppm, nhưng vẫn mòn nhanh trong bùn vôi; gốm nhôm oxit và gốm cacbua silic chịu tới khoảng 800 °C và chống mài mòn rất tốt, trong đó cacbua silic chịu được cả axit flohydric. Với bùn vôi trong tháp khử lưu huỳnh, một béc SS316L có thể mòn trong 3–6 tháng, trong khi béc cacbua silic dùng được 3–6 năm (Spiral Nozzle: Design, Flow Patterns and Scrubber Applications).
Chi tiết về gốm cacbua silic cho môi trường mài mòn cao, kể cả việc chọn theo cỡ hạt và lưu lượng, có ở Adcerax, Silicon Carbide Nozzles. Cần lưu ý rằng các con số nhiệt độ nêu trên là giá trị tham khảo theo kinh nghiệm chọn vật liệu, không phải giới hạn tuyệt đối của từng nhà sản xuất; trước khi đặt hàng nên đối chiếu bảng kháng hóa chất của nhà cung cấp cụ thể với nồng độ và nhiệt độ thực tế.
Một ưu điểm bảo trì của béc xoắn ốc là vì không có chi tiết bên trong, có thể thông từ ngoài bằng que hoặc xả ngược mà không cần tháo rãnh. Tuy nhiên thao tác này phải nhẹ tay: cạnh rãnh xoắn là bộ phận tạo xoáy, nên làm sứt cạnh sẽ làm sai góc phun vĩnh viễn. Với dung dịch có cặn cacbonat, nên ngâm trong dung dịch axit loãng theo khuyến nghị của nhà cung cấp thay vì cạo cơ học.
Nguồn tham khảo
- Tecpro Australia — Full Cone Nozzle Technology (S vane và spiral vane, so sánh tiết diện tự do).
- Tecpro Australia — Spray Engineering Information (định nghĩa góc phun và độ phủ).
- Spraying Systems Co. — FullJet Full Cone catalog (định nghĩa Max. Free Passage Dia.).
- BETE — Full Cone Spray Nozzles (dòng Largest Free Passage Spiral Nozzles).
- Hansa Engineering — Full Cone Nozzles (extra large free passage, medium to coarse atomisation).
- Boquillas de aspersión — Pressure and flow rate in spray nozzles: K-factor (công thức Q = K × √P).
- Spraytech — DF Series Spiral Full Cone Spray Nozzles (bảng lưu lượng theo áp suất).
- Sprayers 101 — Pressure Changes Spray Angles (đo góc phun theo áp suất).
- Spiral Nozzle: Design, Flow Patterns and Scrubber Applications (quy tắc tiết diện tự do, bảng vật liệu và tuổi thọ).
- Adcerax — Silicon Carbide Nozzles (béc gốm cacbua silic cho môi trường mài mòn).
- Công báo Chính phủ — Thông tư 45/2024/TT-BTNMT, ban hành QCVN 19:2024/BTNMT (giới hạn bụi và khí thải công nghiệp áp dụng cho hệ thống xử lý).

Comments are closed