Khí thải nhà máy sản xuất hạt nhựa: nguồn phát sinh và giới hạn QCVN 19:2024

Latest Comments

No comments to show.
Khí thải nhà máy sản xuất hạt nhựa nguồn phát sinh và giới hạn QCVN 19 2024

Khí thải nhà máy sản xuất hạt nhựa thường bị xếp vào nhóm “nhẹ” vì nhà máy không có ống khói cao như xi măng hay nhiệt điện. Nhưng một dây chuyền đùn – tạo hạt vài nghìn tấn mỗi năm lại phát sinh ba dòng thải có bản chất hoàn toàn khác nhau: bụi cơ học từ khâu nghiền, trộn và vận chuyển hạt; hơi hữu cơ bay ra ở vùng gia nhiệt của máy đùn; và khí cháy từ lò hơi hoặc máy phát điện dự phòng. Mỗi dòng phải tra một dòng giới hạn riêng trong QCVN 19:2024/BTNMT, và sai sót phổ biến nhất là gán cả nhà máy vào một dòng duy nhất rồi kết luận đạt hay không đạt.

Điểm chính cần nắm

  • Ba dòng thải tách biệt: bụi cơ học, hơi hữu cơ từ vùng gia nhiệt, khí cháy từ thiết bị đốt.
  • PVC là loại nhựa duy nhất được quy chuẩn nêu đích danh ở khâu gia nhiệt và đùn: vinyl clorua 20 mg/Nm³ cho cả cột A, B và C.
  • PP, PE, EVA không có dòng riêng; bộ thông số phải kiểm soát do ĐTM và giấy phép môi trường quyết định theo Mục 4.2.2.
  • Bụi của nhà máy không đốt nhiên liệu tra dòng 18 Bảng 2: 50 / 80 / 100 mg/Nm³, không kèm ôxy tham chiếu.
  • TVOC trong quy chuẩn chỉ tính sáu cấu tử và không gồm styren; styren có dòng riêng ở mục 47 Bảng 1.
  • Cơ sở đang hoạt động đã được tiếp nhận hồ sơ trước 01/7/2025 được áp quy chuẩn cũ đến hết 31/12/2031.

Tác giả: Bofandeng · Kiểm duyệt kỹ thuật: Bộ phận Kỹ thuật Xicheng Việt Nam

Table of Contents

Khí thải nhà máy sản xuất hạt nhựa phát sinh ở đâu

Hạt nhựa nguyên sinh vào nhà máy dưới dạng hạt hoặc bột, đi qua silo, hệ thống vận chuyển bằng khí nén hoặc gàu tải, rồi xuống phễu của máy đùn. Mỗi chặng trong chuỗi đó tạo ra một loại phát thải khác nhau, và gộp tất cả vào một ống khói chung là cách nhanh nhất để vừa xử lý không hiệu quả vừa không chứng minh được tuân thủ.

Từ silo nguyên liệu đến phễu máy đùn

Đây là vùng phát sinh bụi cơ học. Bột nhựa, phụ gia dạng bột, masterbatch màu, chất độn như talc hay canxi cacbonat đều sinh bụi khi đổ bao, khi nạp silo và khi trộn. Hạt nhựa dạng viên ít bụi hơn bột nhưng vẫn sinh bụi trong quá trình sàng và vận chuyển khí nén do va đập và mài mòn. Bụi này không độc như bụi kim loại nhưng là nguồn ô nhiễm hạt có thể nhìn thấy, và là thông số bị kiểm tra đầu tiên khi đo ống khói.

Vùng gia nhiệt và đầu đùn

Đây là nguồn hơi hữu cơ, và cũng là phần khó xử lý nhất. Ở nhiệt độ gia công, polyme và các phụ gia phân hủy một phần, nhả ra monome dư, oligome, dung môi còn lại, chất chống ôxy hóa bay hơi và sản phẩm phân hủy mạch ngắn. Thành phần hơi phụ thuộc vào loại nhựa chứ không phụ thuộc vào công suất máy: cùng một máy đùn chạy PP cho ra thành phần khác hẳn khi chạy PVC hoặc ABS. Khí thải thường thoát ra ở cửa nạp liệu, ở lỗ thông hơi chân không và ở đầu đùn, nên nếu chỉ hút ở một điểm sẽ bỏ sót phần lớn lưu lượng thực.

Bể làm nguội, máy cắt hạt và khu đóng bao

Bể nước làm nguội và máy cắt hạt không thải khí đáng kể, nhưng lại thải nước và tạo hơi nước bão hòa. Hơi nước này mang theo mùi và một phần hơi hữu cơ hòa tan, thoát ra quanh bể và khu đóng bao. Vì vậy nhà máy thường nhận phàn nàn về mùi ở khu vực này nhiều hơn ở ống khói, dù nồng độ đo được ở ống khói lại là con số được ghi vào hồ sơ. Đây là điểm cần nêu rõ khi thiết kế hệ thống thu gom.

Thiết bị đốt: lò hơi, máy phát điện dự phòng

Nếu nhà máy có lò hơi, lò dầu tải nhiệt hoặc máy phát điện, đây là dòng thải thứ ba và phải tách hẳn khỏi hai dòng trên về mặt hồ sơ. Khí cháy chứa bụi, SO₂, NOx, CO với giới hạn tra theo nhóm thiết bị đốt trong Bảng 1 và Bảng 2, kèm ôxy tham chiếu. Trộn khí cháy vào dòng khí của máy đùn sẽ làm sai cả việc chọn dòng giới hạn lẫn cách quy đổi nồng độ về điều kiện tiêu chuẩn.

Thành phần khí thải phụ thuộc vào loại hạt nhựa

Cách tra bảng nhanh nhất là bắt đầu từ câu hỏi: dây chuyền này chạy loại nhựa nào. Quy chuẩn không chia theo công suất mà chia theo loại hình thiết bị, và mức độ chi tiết của từng loại nhựa rất khác nhau.

PVC: trường hợp duy nhất được nêu đích danh

Trong Bảng 1, mục 54 “Vinyl clorua” có ba dòng thiết bị, và dòng thứ hai ghi nguyên văn “Thiết bị gia nhiệt, đùn trong sản xuất sản phẩm nhựa PVC” với giới hạn 20 mg/Nm³ cho cả ba cột A, B và C. Đây là dòng duy nhất trong toàn bộ quy chuẩn nhắc tới khâu gia nhiệt và đùn của ngành nhựa. Hệ quả thực tế: một dây chuyền PVC có sẵn dòng để tra, không cần tranh luận về phạm vi áp dụng, nhưng phải chứng minh được nồng độ vinyl clorua và phải đo bằng phương pháp ở Phụ lục 1.

PS, ABS, SAN: nhóm styren

Ba loại này cùng nhả styren, và styren có dòng riêng ở mục 47 Bảng 1 với giới hạn 100 mg/Nm³ cho cả ba cột. Phạm vi của dòng này ghi là thiết bị sản xuất, sử dụng hóa chất hữu cơ tùy theo loại sản phẩm và hóa chất sử dụng, thiết bị tái chế nhựa, và kết thúc bằng “thiết bị xả thải khác”. Cụm cuối cùng đó là căn cứ để một máy đùn PS hoặc ABS nằm trong phạm vi dòng 47. Ngoài styren, nhóm này còn nhả ethylbenzen, toluen và một phần monome dư, và các chất đó tra ở các mục tương ứng cùng bảng.

PP, PE, EVA: không có dòng riêng

Đây là nhóm phổ biến nhất ở các nhà máy hạt nhựa Việt Nam, và cũng là nhóm không có dòng thiết bị riêng trong quy chuẩn. Sản phẩm phân hủy chủ yếu là hydrocacbon mạch ngắn, andehit và axit hữu cơ nhẹ, gây mùi rõ nhưng không có dòng giới hạn đích danh. Vì vậy bộ thông số phải kiểm soát không tự suy ra được từ bảng mà do ĐTM và giấy phép môi trường quy định, theo đúng Mục 4.2.2. Đây là lý do nhiều nhà máy PP, PE bị hỏi về TVOC và mùi trong khi hồ sơ của họ chỉ ghi bụi.

PET và hạt tái chế

PET nhả andehit, axetaldehyt và một lượng antimon ở nhiệt độ gia công cao; hạt tái chế mang thêm tạp chất hữu cơ từ bao bì cũ nên thành phần hơi rộng hơn và mùi nặng hơn hạt nguyên sinh. Với hạt tái chế, dòng 47 Bảng 1 nhắc trực tiếp tới thiết bị tái chế nhựa, nên phạm vi áp dụng rõ hơn so với PP, PE nguyên sinh. Tuy vậy, việc quyết định có lấy thêm thông số mùi hay không vẫn nằm ở bước thẩm định ĐTM chứ không nằm ở quy chuẩn.

QCVN 19:2024/BTNMT áp cho nhà máy hạt nhựa như thế nào

Quy chuẩn chia giới hạn thành hai bảng: Bảng 1 cho thông số ở thể khí và Bảng 2 cho thông số ở thể hạt. Cả hai bảng đều có ba cột A, B, C. Theo Mục 1.3.13, cột A dành cho cơ sở nằm trong vùng bảo vệ nghiêm ngặt, cột B cho cơ sở nằm trong vùng hạn chế phát thải, cột C cho cơ sở không thuộc hai trường hợp trên. Chọn sai cột là sai toàn bộ bảng so sánh.

Mục 4.2 chia ba đường xác định thông số

Mục 4.1 yêu cầu giới hạn phải được nêu trong quyết định phê duyệt kết quả thẩm định ĐTM, trong giấy phép môi trường hoặc trong văn bản đăng ký môi trường. Mục 4.2 nói rõ bộ thông số phải kiểm soát được hình thành theo ba đường: thông số đã được quy định cụ thể theo loại hình thiết bị, thông số có trong bảng nhưng chưa được quy định cụ thể theo loại hình thiết bị, và thông số đặc trưng mới chưa có trong bảng. Ba đường này dẫn tới ba cách xử lý khác nhau, nên nhà máy cần biết mình đang ở đường nào trước khi mua thiết bị.

Những dòng có thể tra thẳng

Với một nhà máy hạt nhựa thông thường, phần lớn nội dung tra bảng gói trong bốn dòng dưới đây. Các giá trị lấy từ Bảng 1 và Bảng 2 của QCVN 19:2024/BTNMT, đơn vị mg/Nm³.

Thông số Dòng áp dụng Cột A Cột B Cột C Ôxy tham chiếu
Bụi (PM) Bảng 2, mục 1, dòng 18 – Các thiết bị xả thải khác 50 80 100 Không quy định
Vinyl clorua Bảng 1, mục 54, dòng 2 – Thiết bị gia nhiệt, đùn trong sản xuất sản phẩm nhựa PVC 20 20 20 Không quy định
Styren Bảng 1, mục 47 – thiết bị sản xuất, sử dụng hóa chất hữu cơ; tái chế nhựa; thiết bị xả thải khác 100 100 100 Không quy định
TVOC Bảng 1, mục 9, dòng 10 – Các thiết bị xả thải khác 80 120 150 Không quy định

Ôxy tham chiếu chỉ xuất hiện ở dòng thiết bị đốt

Một điểm dễ gây tranh cãi khi nghiệm thu: nhiều dòng trong Bảng 1 và Bảng 2 có giá trị trong ngoặc đơn ở cả ba cột, và chú thích của bảng ghi rõ đó là giá trị hàm lượng ôxy tham chiếu. Nhưng bốn dòng nêu trên không có ôxy tham chiếu, vì chúng không gắn với quá trình đốt nhiên liệu. Nếu đơn vị đo tự quy đổi nồng độ về một mức ôxy tham chiếu cho dòng máy đùn, kết quả sẽ bị lệch so với cách đánh giá của quy chuẩn, và sai lệch đó thường nghiêng về phía có lợi cho nhà máy nên rất dễ bị bỏ qua.

Bốn chỗ hay hiểu sai khi tra bảng

Bốn điểm dưới đây không phải lỗi kỹ thuật mà là lỗi đọc văn bản, và chúng xuất hiện lặp lại ở phần lớn hồ sơ môi trường của ngành nhựa.

TVOC chỉ định nghĩa sáu cấu tử, không gồm styren

Mục 9 Bảng 1 định nghĩa TVOC là hợp chất hữu cơ dễ bay hơi tính theo sáu cấu tử: benzen, toluen, etylbenzen, xylen, etyl axetat và butyl axetat. Styren không nằm trong danh sách này. Vì vậy không thể lấy kết quả TVOC để kết luận về styren, và cũng không thể lấy giới hạn TVOC để thay cho giới hạn styren. Khi hồ sơ ghi “TVOC đạt” mà không có kết quả styren riêng, phần kết luận đó chưa đủ căn cứ cho dây chuyền PS hoặc ABS.

Styren nằm ngoài TVOC nhưng có dòng riêng

Điều này thoạt nghe như bất lợi nhưng thực ra lại rõ ràng hơn: styren có giới hạn riêng 100 mg/Nm³ và có phương pháp đo riêng trong Phụ lục 1, gồm CEN/TS 13649:2014, US EPA Method 0010 và US EPA Method 18. Nhà máy không phải tự đề xuất giới hạn, chỉ cần chứng minh bằng đúng phương pháp. Ngược lại, các chất gây mùi khác không có dòng riêng thì mới là phần phải thương lượng trong ĐTM.

Bụi: dùng dòng 18 Bảng 2 khi không có dòng riêng

Bảng 2 mục 1 liệt kê 18 dòng thiết bị cho thông số bụi, và dòng 18 là “Các thiết bị xả thải khác” với 50 / 80 / 100 mg/Nm³. Nhà máy hạt nhựa không đốt nhiên liệu không thuộc 17 dòng đầu, nên rơi vào dòng 18. Dòng này không có ôxy tham chiếu, đúng như bản chất của một nguồn bụi cơ học. Phương pháp đo tương ứng ở Phụ lục 1 là TCVN 5977:2009, US EPA Method 5, US EPA Method 17 hoặc ISO 9096:2017.

Thông số đặc trưng mới: Mục 4.2.3 rồi Mục 4.3

Nếu dây chuyền phát sinh một thông số chưa có trong cả hai bảng, ví dụ một phụ gia mới hoặc một sản phẩm phân hủy đặc thù, Mục 4.2.3 xác lập rằng thông số đó vẫn phải được kiểm soát, và Mục 4.3 quy định lấy giới hạn theo tiêu chuẩn quốc gia về bảo vệ môi trường của một trong các nước thuộc nhóm G7. Đây là con đường hợp pháp duy nhất, và nó cũng là lý do nên chốt bộ thông số ở bước ĐTM thay vì chờ tới lúc đo.

Chọn dây chuyền xử lý theo từng đoạn khí

Vì ba dòng thải khác nhau về bản chất, hệ thống xử lý cũng nên chia theo đoạn thay vì tìm một thiết bị vạn năng. Một tháp xử lý khí thải đặt đúng vị trí chỉ giải quyết được một phần bài toán; đặt sai vị trí thì vừa tốn công suất vừa làm hỏng thiết bị phía sau.

Đoạn bụi

Với bụi từ silo, trộn và vận chuyển, cyclone là bước thô rẻ tiền để giữ lại phần hạt lớn, sau đó lọc túi vải hoặc cartridge để đạt giới hạn. Với nhà máy hạt nhựa, túi vải có ưu điểm là thu hồi được bột nhựa và phụ gia để tái sử dụng, nên chi phí vận hành thực tế thấp hơn danh nghĩa. Cần chú ý bụi nhựa có xu hướng bám dính khi gặp ẩm, nên thiết bị phải có biện pháp chống ngưng tụ ở khoang lọc.

Đoạn hơi axit

Với PVC và một số phụ gia chứa clo, khí thải có thể mang HCl và khí axit khác. Đoạn này cần tháp hấp thụ ướt dùng dung dịch kiềm, vật liệu thân tháp chịu được ăn mòn. Vật liệu nhựa nhiệt dẻo như PP hoặc FRP phù hợp hơn thép phủ trong môi trường ẩm axit kéo dài, vì lớp phủ thép dễ bong ở vùng tiếp giáp dung dịch và hơi. Nếu dòng khí còn bụi, phải đặt lọc bụi phía trước để tránh bít đầu phun.

Đoạn hơi hữu cơ và mùi

Đây là đoạn quyết định chi phí. Với nồng độ hữu cơ thấp và lưu lượng lớn, hấp phụ bằng tháp hấp phụ than hoạt tính là lựa chọn phổ biến vì hiệu quả với mùi và dễ lắp đặt. Đánh đổi là than phải thay hoặc hoàn nguyên định kỳ, và chi phí này phụ thuộc trực tiếp vào việc khí vào tháp đã được làm sạch bụi và hạ ẩm hay chưa. Với nồng độ hữu cơ cao và ổn định, đốt hoặc ôxy hóa nhiệt có xúc tác hiệu quả hơn, nhưng chi phí nhiên liệu và yêu cầu vận hành cao hơn nhiều.

Thứ tự lắp đặt và vật liệu

Thứ tự thông thường là thu bụi thô, lọc bụi tinh, hấp thụ hoặc hấp phụ, rồi quạt hút và ống khói. Đặt quạt sau thiết bị xử lý giúp quạt làm việc với khí đã sạch, giảm mài mòn và bám bẩn, nhưng đòi hỏi quạt và đường ống chịu được ẩm. Với khí ẩm, quạt ly tâm nhựa PP và ống gió hình chữ nhật bằng PP là cặp vật liệu thường dùng vì chịu ăn mòn và không gỉ. Nếu chưa quen với cách bố trí tổng thể, bài tháp xử lý khí thải là gì mô tả thứ tự này theo từng tầng.

Ba điểm kỹ thuật quyết định kết quả đo

Phần lớn kết quả đo không đạt ở nhà máy hạt nhựa không đến từ thiết bị xử lý yếu mà đến từ hệ thống thu gom phía trước. Ba điểm dưới đây nên được chốt trước khi ký hợp đồng thiết bị.

Chụp hút và lưu lượng

Khí thải từ máy đùn thoát ra ở nhiều điểm rải rác, nên chụp hút phải bao được cả cửa nạp liệu, lỗ thông hơi và đầu đùn. Nếu chỉ hút một điểm, lưu lượng đo được sẽ nhỏ hơn lưu lượng thực và phần khí thoát ra ngoài sẽ không được tính vào bất kỳ hồ sơ nào. Ngược lại, chụp hút quá rộng làm tăng lưu lượng giả, pha loãng nồng độ và đẩy chi phí xử lý lên mà không cải thiện phát thải thực.

Đường ống, van và vật liệu

Đường ống dài và nhiều cút làm tăng tổn thất áp và tạo chỗ đọng bụi nhựa. Với khí nóng ẩm từ vùng gia nhiệt, đoạn ống kim loại không bọc cách nhiệt dễ ngưng tụ và chảy dịch xuống thiết bị phía sau. Van và cửa lấy mẫu nên bố trí ở đoạn thẳng, đủ khoảng trống để đặt mặt cắt đo theo yêu cầu của phương pháp lấy mẫu, nếu không đơn vị quan trắc sẽ phải đo ở vị trí không đại diện.

Nước tuần hoàn và khí thứ cấp từ bể làm nguội

Bể nước làm nguội hạt là nguồn mùi và hơi hữu cơ hòa tan, đồng thời là nguồn nước thải cần xử lý riêng. Nếu nước tuần hoàn bị nhiễm hữu cơ kéo dài, mùi sẽ quay lại khu đóng bao dù ống khói đã đạt. Vì vậy khi thiết kế cần tách rõ ba đường: khí từ máy đùn, hơi từ bể làm nguội và nước thải. Gộp hơi bể làm nguội vào dòng khí khô sẽ làm hỏng than hoạt tính rất nhanh.

Hồ sơ, lộ trình và cách đánh giá tuân thủ

Phần lớn tranh chấp về khí thải ở nhà máy nhựa không nằm ở số đo mà nằm ở việc số đo có khớp với hồ sơ hay không. Quy chuẩn quy định rõ cả hai đầu: bộ thông số phải được chốt từ trước, và việc đánh giá phải dựa trên quan trắc thực tế.

Số liệu phải nằm trong ĐTM và giấy phép môi trường

Mục 4.1 yêu cầu thông số ô nhiễm và giá trị giới hạn của thiết bị xả khí thải phải được nêu trong quyết định phê duyệt kết quả thẩm định ĐTM hoặc giấy phép môi trường. Nghĩa là nếu hồ sơ chỉ ghi bụi mà thực tế phát sinh hơi hữu cơ, nhà máy không thể tự bổ sung thông số sau khi đo. Ngược lại, nếu hồ sơ đã chốt thông số theo Mục 4.2.2, việc đo đúng thông số đó là đủ căn cứ. Đây là lý do nên rà lại hồ sơ trước khi đầu tư thiết bị, không phải sau.

Ba mốc thời gian: 2025, 2031 và 2032

Thông tư 45/2024/TT-BTNMT ban hành quy chuẩn này có hiệu lực từ ngày 01/7/2025. Theo Điều 4 khoản 1, dự án nộp hồ sơ thẩm định ĐTM, cấp giấy phép môi trường hoặc đăng ký môi trường sau ngày đó phải áp dụng QCVN 19:2024/BTNMT ngay. Với cơ sở đang hoạt động đã được tiếp nhận hồ sơ đầy đủ trước ngày có hiệu lực, Điều 3 khoản 1 cho phép tiếp tục áp dụng quy chuẩn cũ đến hết ngày 31/12/2031; từ ngày 01/01/2032 phải đáp ứng QCVN 19:2024/BTNMT, trừ khi Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành lộ trình sớm hơn.

Đo theo Phụ lục 1, đánh giá theo Mục 4.5

Mục 4.5 xác định việc đánh giá tuân thủ được thực hiện thông qua quan trắc và phân tích mẫu khí thải trước khi xả ra môi trường không khí, chứ không dựa trên tính toán lý thuyết hay chứng nhận của nhà sản xuất thiết bị. Phương pháp đo, lấy mẫu và phân tích nằm ở Phụ lục 1; khi một thông số cho phép nhiều phương pháp, phương pháp xếp đầu tiên ở cột 3 và cột 4 được dùng làm trọng tài khi có tranh chấp. Mục 3.2 cũng cho phép dùng phương pháp khác chưa được viện dẫn, gồm TCVN mới, tiêu chuẩn của các nước G7, CEN, ASTM, EU, Hàn Quốc hoặc ISO.

Quy chuẩn còn ràng buộc cả hồ sơ pháp lý lẫn dữ liệu đo, nên cách làm hiệu quả nhất cho nhà máy hạt nhựa là chốt bộ thông số theo loại nhựa ngay ở bước ĐTM, tách ba dòng thải về mặt thiết kế và hồ sơ, rồi chọn thiết bị xử lý theo từng đoạn khí thay vì tìm một giải pháp chung cho cả nhà máy. Khi ba việc đó khớp nhau, phần đo đạc chỉ còn là bước xác nhận.

Nguồn tham khảo

  1. QCVN 19:2024/BTNMT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải công nghiệp (toàn văn). Bảng 1, Bảng 2, Mục 1.3.13, Mục 4.1–4.5 và Phụ lục 1.
  2. Thông tư 45/2024/TT-BTNMT ngày 30/12/2024 ban hành QCVN 19:2024/BTNMT. Điều 2, Điều 3 và Điều 4.
  3. Công báo – Thông tư số 45/2024/TT-BTNMT. Ngày ban hành 30/12/2024, hiệu lực 01/7/2025.
  4. Nghị định 08/2022/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.
  5. Nghị định 05/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định 08/2022/NĐ-CP.
  6. Nghị định 48/2026/NĐ-CP ngày 29/01/2026 sửa đổi, bổ sung Nghị định 08/2022/NĐ-CP.

Tags:

Categories:

Comments are closed