Buồng sơn màng nước hỏng theo một kiểu rất riêng: quạt vẫn hút, bơm vẫn chạy, nhưng lớp nước trên vách đã đứt thành từng mảng, sương sơn theo gió vào ống xả và bám thành lớp dẻo ở đoạn cua đầu tiên. Người vận hành thường chỉ phát hiện khi ống tắc, hoặc khi bụi sơn khô rơi xuống sản phẩm đang sơn.
Bài này trả lời bốn câu hỏi theo đúng thứ tự người thiết kế phải quyết: mỗi mét máng tràn cần bao nhiêu nước, mặt cắt hút tính theo tiêu chuẩn nào, bể tuần hoàn lớn bao nhiêu, và bùn sơn ra khỏi hệ thống bằng con đường nào. Phần cấu tạo chỉ giữ những chi tiết ảnh hưởng trực tiếp tới bốn quyết định đó.
Các con số lấy từ tiêu chuẩn và tài liệu kỹ thuật của nhà sản xuất đều ghi nguồn ở cuối bài. Những chỗ chúng tôi tự tính từ các số đó được ghi rõ là phép tính, để người đọc đối chiếu với lưu lượng thực của mình.
Điểm chính cần nắm
- Buồng sơn màng nước là buồng phun có màng nước chảy liên tục trên vách; nước giữ sương sơn lại trước khi khí vào ống xả.
- Tải nước tính theo mét dài máng tràn, không theo thể tích buồng: khoảng 6,2 lít mỗi giây trên một mét, tương đương 22,4 m³ mỗi giờ trên một mét.
- Con số 100 fpm trong tiêu chuẩn Mỹ nằm ở điều khoản buồng khô, không phải điều khoản buồng nước; buồng ướt dùng 100 đến 120 fpm theo NFPA 33 như nhà sản xuất công bố.
- Bể tuần hoàn không chỉ là bể chứa mà là bể lắng: thể tích tính từ lưu lượng bơm, cộng thêm phần chứa bùn và phần dự trữ.
- Bùn sơn là chất thải nguy hại; chuyển giao phải có chứng từ và phải theo dõi việc thu hồi chứng từ sau sáu tháng.
Tác giả: Bofandeng · Kiểm duyệt kỹ thuật: Bộ phận Kỹ thuật Xicheng Việt Nam
Buồng sơn màng nước là gì và khi nào nên chọn thay buồng khô
Trong tiếng Việt, cùng một thiết bị được gọi là buồng sơn màng nước, buồng phun sơn màng nước, buồng sơn nước hay buồng phun sơn nước. Bốn cách gọi này chỉ cùng một kiểu buồng; khác biệt nằm ở nhà cung cấp chứ không ở nguyên lý. Cần phân biệt nó với tháp phun rửa khí: tháp là thiết bị hình trụ có vòi phun bên trong, còn buồng sơn là một khoang làm việc cho người đứng sơn bên trong hoặc trước cửa.
Định nghĩa theo tiêu chuẩn Mỹ: nước giữ sương sơn trước khi khí vào ống xả
Tiêu chuẩn Mỹ 29 CFR 1910.107 định nghĩa buồng phun kiểu rửa nước là buồng được trang bị hệ thống rửa bằng nước, thiết kế để giảm tối đa lượng bụi hoặc cặn đi vào ống xả và để cho phép thu hồi vật liệu phủ bị phun tràn. Định nghĩa này đáng chú ý ở hai điểm: mục tiêu thứ nhất là bảo vệ ống xả, mục tiêu thứ hai là thu hồi vật liệu. Giảm ô nhiễm không khí không phải mục tiêu duy nhất của buồng.
Hệ quả kỹ thuật của định nghĩa là nước phải tiếp xúc với sương sơn ở nơi sương còn ướt và còn chuyển động, tức ngay sau mặt phẳng làm việc. Nếu khoảng cách từ mặt phẳng sơn tới vách nước quá lớn, sương khô bám thành bột trước khi gặp nước, và bột đó không tan lại được. Đây là lý do các buồng ướt đặt vách nước sát ngay sau khu vực đứng sơn, chứ không đặt ở cuối khoang.
Sáu bộ phận tạo nên một buồng ướt
Sáu bộ phận, theo đúng thứ tự dòng nước và dòng khí. Hộp phân phối nước, dạng khay hoặc máng, nhận nước từ bơm và chia đều theo chiều dài. Vách chảy tràn tạo màng nước; mép dưới của vách là máng tràn, và chính mép này quyết định màng đều hay đứt. Bể lắng ở đáy nhận nước và bùn. Bơm tuần hoàn đưa nước trở lại hộp phân phối. Vách ngăn phía sau tách giọt nước khỏi dòng khí, và nhiều buồng đặt thêm vòi phun ở đoạn này để rửa lần hai. Quạt hút đặt sau vách ngăn, nối với ống xả.
Thiếu bộ phận nào cũng làm hỏng cả chuỗi theo một cách riêng. Không có hộp phân phối thì màng nước đứt ở phía xa bơm. Không có vách ngăn thì nước theo khí ra ống và làm ướt quạt. Không có bể lắng đủ lớn thì bùn bị hút trở lại và phun lên vách. Ba lỗi này thường được sửa bằng cách thay thiết bị, trong khi nguyên nhân nằm ở bố trí.
Ba trường hợp buồng ướt thắng buồng khô
Buồng sơn màng nước thắng ở ba tình huống. Thứ nhất là lượng sơn dùng lớn: tài liệu của nhà sản xuất buồng rửa nước ghi rõ kiểu buồng này dùng cho lượng sơn lớn, và xử lý được dải sơn rộng hơn về độ nhớt và tốc độ khô. Thứ hai là đổi màu liên tục, vì nước rửa trôi sơn khỏi vách và không cần thay vật liệu lọc như buồng khô. Thứ ba là xưởng đã có hệ thống xử lý bùn sơn hoặc có hợp đồng thu gom chất thải.
Buồng khô vẫn thắng khi lượng sơn nhỏ, khi xưởng không có chỗ đặt bể nước, hoặc khi cần thu hồi bột sơn khô để tái sử dụng. Một điểm dễ bỏ qua: buồng ướt không làm mất khả năng cháy của dung môi. Hơi dung môi vẫn đi qua buồng và vẫn vào ống xả; nước chỉ giữ phần sơn rắn. Vì vậy mọi yêu cầu về thiết bị điện và đường xả vẫn giữ nguyên.
Màng nước đều hay đứt: hình học máng tràn quyết định
Màng nước là tên gọi của dòng nước chảy thành lớp mỏng, liên tục trên một vách nghiêng. Điều kiện để có màng là một lưu lượng đủ lớn trên mỗi mét dài mép tràn, cộng với một mép tràn đủ ngang và một hộp phân phối chia đều. Thiếu một trong ba, nước vẫn chảy nhưng chảy thành dòng, và sương sơn lọt qua các khe giữa dòng.
Tải nước trên mỗi mét dài máng tràn
Bảng chọn bơm trong tài liệu kỹ thuật của một nhà sản xuất buồng rửa nước tại Mỹ xếp bơm theo chiều rộng làm việc: buồng rộng 5 ft dùng bơm 150 GPM, rộng 9 ft 6 in dùng 300 GPM, rộng 20 ft dùng 600 GPM. Ba cặp số này quy về cùng một tỷ lệ, 30 gallon mỗi phút cho mỗi foot chiều rộng.
Đổi sang đơn vị Việt Nam: 30 GPM/ft nhân 3,785412 lít mỗi gallon, chia 60 giây, chia 0,3048 mét mỗi foot, cho ra 6,21 lít mỗi giây trên một mét máng tràn, tức khoảng 22,4 m³ mỗi giờ trên một mét. Đây là phép tính của bài viết từ ba cặp số trong bảng, không phải một giá trị in sẵn trong tiêu chuẩn, và người đọc nên xem nó là mức khởi điểm để đối chiếu chứ không phải giới hạn dưới tuyệt đối.
Bảng dưới đây quy đổi cho các chiều dài mép tràn thường gặp, tính từ tỷ lệ 6,21 lít mỗi giây trên một mét:
| Chiều dài mép tràn (m) | Lưu lượng cần (L/s) | Lưu lượng cần (m³/h) |
|---|---|---|
| 1,0 | 6,2 | 22,4 |
| 1,2 | 7,5 | 26,8 |
| 1,5 | 9,3 | 33,5 |
| 2,0 | 12,4 | 44,7 |
| 3,0 | 18,6 | 67,1 |
| 4,0 | 24,8 | 89,4 |
| 6,0 | 37,3 | 134,1 |
Cách dùng con số này: đo chiều dài mép tràn, không đo chiều rộng buồng. Buồng có hai vách nước đối diện thì tổng chiều dài mép gấp đôi, và lưu lượng bơm cũng phải gấp đôi. Một buồng sơn màng nước một vách, một mặt hở, kiểu phổ biến ở xưởng nhỏ, chỉ dùng đúng một chiều dài. Nếu máng tràn chạy vòng qua một góc, phần góc không tính là chiều dài hữu ích vì nước dồn ở đó và màng bị dày cục bộ.
Mép máng ngang đến mức nào
Mép tràn của buồng sơn màng nước phải ngang trên toàn bộ chiều dài. Nước tìm mực thấp nhất trước, nên chỉ cần mép lệch vài milimét là phía cao bắt đầu khô trong khi phía thấp chảy mạnh. Mức lệch chấp nhận khi nghiệm thu mà chúng tôi dùng là 1 mm trên toàn chiều dài mép. Con số này không nằm trong tiêu chuẩn nào; đây là mốc công tác đủ chặt để màng không đứt ở chiều dài thường gặp, và cần ghi rõ như vậy khi đưa vào biên bản.
Cách kiểm tra không cần dụng cụ đắt tiền: cho bơm chạy, chờ mực nước ổn định, rồi rọi đèn chéo theo phương của mép. Vùng màng mỏng sẽ sáng hơn và có thể thấy đường ranh rõ. Cách thứ hai là đặt thước thủy trên một thanh nhôm bắc song song mép tràn và đo tại ba điểm, hai đầu và giữa. Nếu lệch quá mức, xử lý đúng là nới vít và căn lại vách chảy tràn, không phải tăng lưu lượng bơm.
Một lỗi hình học khác ít được nói tới là chiều dài hộp phân phối. Lưu lượng qua mép tràn phụ thuộc mực nước phía trên mép, nên mực nước trong hộp phải ổn định. Nếu hộp phân phối ngắn hơn chiều dài mép, nước dồn về đầu cấp và màng mỏng dần về cuối; hiện tượng này không sửa được bằng cách chỉnh mép. Cách giảm độ nhạy là làm hộp có tiết diện đủ lớn để mực nước thay đổi chậm khi bơm dao động.
Ví dụ tính bơm cho buồng rộng 1,5 m và 3 m
Buồng rộng 1,5 m, một vách nước: 6,21 nhân 1,5 cho ra 9,3 lít mỗi giây, tức 33,5 m³ mỗi giờ. Buồng rộng 3 m: 18,6 lít mỗi giây, tức 67,1 m³ mỗi giờ. Hai con số này là lưu lượng cần có tại mép tràn, và chúng tăng tuyến tính theo chiều dài mép chứ không theo thể tích buồng.
Lưu lượng tại mép tràn không phải lưu lượng ghi trên nhãn bơm. Bơm phải nâng nước từ bể lên hộp phân phối, thắng tổn thất trên đường ống và tại các co, rồi mới tràn ra. Một bơm có lưu lượng danh định 33 m³ mỗi giờ tại cột áp bằng không sẽ cho lưu lượng thấp hơn nhiều khi cột áp làm việc là vài mét. Vì vậy chọn bơm theo điểm làm việc trên đường đặc tính, không theo số trên nhãn. Xem thêm máy bơm nước cho các kiểu bơm dùng trong tuần hoàn nước.
Với buồng sơn màng nước mini dùng trong xưởng nhỏ, chiều rộng 1,2 đến 1,5 m, lưu lượng cần thường rơi vào khoảng 7,5 đến 9,3 lít mỗi giây. Đây là vùng mà một bơm ly tâm nhỏ đáp ứng được về lưu lượng, nhưng phải kiểm tra cột áp: bể đặt ngang mặt đất, hộp phân phối cao khoảng 2 m, cộng tổn thất trên tuyến, thì cột áp làm việc thực tế thường từ 3 đến 4 m. Đây là khoảng ước lượng theo bố trí thường gặp, cần đo lại theo từng xưởng.
Mặt cắt hút: 100 fpm trong tiêu chuẩn Mỹ áp cho buồng nào
Đây là chỗ nhiều bản thuyết minh sai. Con số 100 feet mỗi phút xuất hiện rất nhiều trong tài liệu về buồng phun sơn, và gần như luôn được gán cho buồng nước. Đọc đúng vị trí của nó trong văn bản tiêu chuẩn thì kết luận khác, dù con số cuối cùng có thể trùng nhau.
Vì sao điều 1910.107(b)(5) không nói về buồng nước
Trong 29 CFR 1910.107, yêu cầu tốc độ 100 feet tuyến tính mỗi phút nằm ở điều (b)(5)(i), dưới tiêu đề bộ phận thu gom sương sơn kiểu khô. Nguyên văn nói về buồng phun kiểu khô thông thường, có lắp bộ lọc khô hoặc cuộn lọc, và đặt mức không thấp hơn 100 feet tuyến tính mỗi phút. Điều khoản này nói về buồng khô, và chỉ buồng khô.
Tra toàn văn 1910.107, từ waterwash chỉ xuất hiện ở hai chỗ: điều (a)(4) là định nghĩa, và điều (b)(8) về khoảng cách miệng xả. Không có điều khoản riêng nào đặt tốc độ mặt cắt cho buồng rửa nước. Vì vậy nói buồng sơn màng nước phải đạt 100 fpm theo OSHA là đọc sai cấu trúc văn bản, và cách trích dẫn đó sẽ không đứng được khi bị hỏi lại.
Con số thực tế dùng cho buồng ướt đến từ tiêu chuẩn NFPA 33 và từ cách nhà sản xuất hiệu chỉnh thiết bị. Tài liệu của nhà sản xuất buồng rửa nước ghi tốc độ mặt cắt trung bình 100 fpm cho buồng hở và 120 fpm cho buồng có băng tải, kèm ghi chú rằng mức này đáp ứng yêu cầu tối thiểu của NFPA 33. Đây là cách trích đúng nguồn: tiêu chuẩn quy định, nhà sản xuất công bố mức áp dụng cho sản phẩm của mình.
Tính lưu lượng hút từ diện tích mặt hở
Tốc độ mặt cắt nhân với diện tích mặt hở cho ra lưu lượng hút. Đổi 100 fpm sang đơn vị mét: 100 nhân 0,3048 chia 60, bằng 0,508 m mỗi giây. Diện tích tính trên mặt hở của buồng, không tính toàn bộ diện tích vách — đây là điểm dễ nhầm nhất khi đọc bản vẽ.
Ví dụ một buồng có cửa hở rộng 2,0 m và cao 2,3 m: diện tích 4,6 m². Nhân với 0,508 m/s rồi nhân 3.600 giây, cho ra khoảng 8.400 m³ mỗi giờ. Đây là lưu lượng tại mặt hở. Lưu lượng tại quạt phải lớn hơn, vì tuyến ống hút gió lọt và vì vách ngăn tách giọt gây tổn thất áp.
Bảng dưới đây tính sẵn lưu lượng tại mặt hở cho một số kích thước thường gặp, ở cả hai mức tốc độ 100 fpm cho buồng hở và 120 fpm cho buồng băng tải:
| Mặt hở rộng × cao (m) | Diện tích (m²) | Lưu lượng ở 100 fpm (m³/h) | Lưu lượng ở 120 fpm (m³/h) |
|---|---|---|---|
| 1,2 × 2,0 | 2,4 | 4.390 | 5.270 |
| 1,5 × 2,0 | 3,0 | 5.490 | 6.580 |
| 2,0 × 2,0 | 4,0 | 7.320 | 8.780 |
| 2,0 × 2,3 | 4,6 | 8.410 | 10.100 |
| 3,0 × 2,3 | 6,9 | 12.620 | 15.140 |
Hai sai sót thường gặp khi tính. Thứ nhất là lấy diện tích toàn buồng thay vì mặt hở, dẫn tới lưu lượng lớn hơn nhu cầu và chọn quạt quá cỡ. Thứ hai là lấy tốc độ 120 fpm cho buồng hở, trong khi 120 fpm là mức cho buồng có băng tải, nơi vật thể đi qua làm giảm tiết diện thực. Nếu buồng có hai mặt hở đối diện, phải cộng cả hai diện tích. Nếu một mặt hở nhưng có người đứng chắn, không trừ diện tích người, vì tốc độ mặt cắt là giá trị trung bình trên toàn mặt hở.
Quạt và đường xả của buồng ướt
Quạt của buồng ướt làm việc với dòng khí bão hòa ẩm và còn mang theo giọt nước. Hai đặc điểm này quyết định lựa chọn. Vật liệu phải chịu ẩm thường xuyên, nên vỏ quạt bằng nhựa PP hoặc thép phủ và cánh quạt cùng vật liệu. Kiểu quạt nên là ly tâm, vì cột áp của tuyến ống cộng vách ngăn thường cao hơn khả năng của quạt hướng trục cùng cỡ. Tham khảo quạt ly tâm nhựa PP cho trường hợp khí ẩm có tính ăn mòn.
Vị trí đặt quạt cũng là quyết định. Đặt sau vách ngăn tách giọt thì quạt nhận khí đã tách phần lớn nước; đặt trước vách ngăn thì cánh quạt bị ướt liên tục và bám sơn. Một số buồng nhỏ đặt quạt hút trực tiếp trên nóc, ngay sau vách nước, và đây là kiểu nhanh bị mất cân bằng động do sơn bám lệch một phía. Cách chọn quạt theo cột áp và lưu lượng được trình bày kỹ hơn ở bài quạt hút tháp xử lý khí thải.
Đường xả phải tính cả nước ngưng. Khí ra khỏi buồng ướt gần bão hòa; khi gặp đoạn ống mát hơn, hơi nước ngưng và chảy ngược về. Cần một điểm thoát nước ngưng ở đoạn thấp nhất của tuyến ống, và đoạn ống đó phải dốc về điểm thoát. Bỏ qua chi tiết này, nước sẽ đọng ở đáy ống, làm tăng tổn thất và có khi tràn ngược vào buồng khi quạt dừng.
Bể nước và vòng tuần hoàn: bù nước, xả đáy
Bể dưới buồng làm hai việc cùng lúc: chứa nước cho bơm và lắng bùn cho nước trong. Hai việc này xung khắc, nên hình dạng bể quan trọng không kém thể tích. Một bể phẳng rộng đúng dung tích vẫn có thể làm việc kém hơn một bể nhỏ hơn có vách ngăn.
Thể tích bể tính từ lưu lượng bơm
Thể tích hữu ích tính từ lưu lượng bơm và thời gian lưu. Một mốc công tác hợp lý là thời gian lưu một phút ở lưu lượng thiết kế: với buồng 1,5 m, lưu lượng 33,5 m³ mỗi giờ, thể tích hữu ích khoảng 560 lít. Đây là phép tính từ lưu lượng, không phải một con số cố định cho mọi buồng; buồng rộng gấp đôi cần bể lớn gấp đôi.
Bảng dưới đây quy đổi thể tích hữu ích theo chiều dài mép tràn, với hai mốc thời gian lưu là một phút và hai phút:
| Chiều dài mép tràn (m) | Lưu lượng (m³/h) | Thể tích ở 1 phút (L) | Thể tích ở 2 phút (L) |
|---|---|---|---|
| 1,2 | 26,8 | 450 | 890 |
| 1,5 | 33,5 | 560 | 1.120 |
| 2,0 | 44,7 | 750 | 1.490 |
| 3,0 | 67,1 | 1.120 | 2.240 |
Một phút là mức tối thiểu để bùn kịp lắng trước khi nước được hút trở lại. Bể nhỏ hơn thì nước tuần hoàn quá nhanh, bùn không kịp chìm và bị đưa trở lại vách. Bể lớn hơn thì tốt cho lắng nhưng tăng khối lượng nước phải xử lý khi thay, nên không có lợi ích tuyến tính theo thể tích.
Thể tích thực phải cộng thêm ba phần: phần chứa bùn ở đáy, phần dự trữ khi bơm chạy, và phần mặt thoáng để bọt không tràn. Bể có vách ngăn dọc chia hai ngăn, một ngăn nhận nước từ buồng và một ngăn hút của bơm, làm việc tốt hơn một bể phẳng cùng thể tích: vách ngăn buộc nước đi vòng và kéo dài đường đi của bùn trước khi tới miệng hút.
Bù nước và xả đáy
Nước mất khỏi hệ thống theo ba đường: bay hơi ở vách và ở mặt bể, bám theo sản phẩm ra khỏi buồng, và theo bùn khi xả đáy. Lượng bù thêm phải tính cho cả ba. Xưởng làm một ca thường bù ít hơn xưởng làm hai ca với cùng một buồng, vì bay hơi phụ thuộc thời gian chạy quạt chứ không phụ thuộc lượng sơn.
Xả đáy là việc phải làm theo lịch, không theo cảm giác. Xả một phần nước đáy và bù nước sạch giữ nồng độ chất hòa tan ở mức chấp nhận được; cách kiểm soát này giống xả lò hơi, chỉ khác là chất cần loại ở đây là sơn hòa tan và muối từ nước bù. Nếu chỉ bù mà không xả, nước trong bể đặc dần, bọt nhiều lên và mùi tăng.
Điểm cần kiểm tra khi lắp đặt buồng sơn màng nước là đường hút của bơm. Miệng hút phải cách đáy một khoảng đủ để không hút bùn, và nên đặt trong một giỏ lọc thô. Bơm hút sát đáy là lỗi phổ biến nhất khiến bùn quay trở lại vách nước, và lỗi này không biểu hiện ngay mà chỉ lộ ra sau vài tuần, khi vách đã bám dày.
Ba dấu hiệu nước đã hỏng
Ba dấu hiệu cho biết nước đã hỏng, xếp theo thứ tự xuất hiện. Thứ nhất là mùi: nước tuần hoàn kín, vi khuẩn phân hủy thành phần hữu cơ trong sơn và tạo mùi chua, hoặc mùi dung môi nặng hơn bình thường. Thứ hai là váng: sơn không còn đông thành hạt mà nổi thành màng mỏng trên mặt, dính vào vách và không trôi xuống được.
Thứ ba là bọt và cặn ở vòi phun. Bọt nhiều làm bơm chạy không tải từng đợt và làm lưu lượng dao động; cặn làm tắc vòi phun thứ cấp, dẫn tới rửa không đều ở đoạn vách ngăn. Khi hai dấu hiệu đầu đã xuất hiện, thêm hóa chất chỉ kéo dài thêm vài ngày; xử lý đúng là xả một phần lớn và làm sạch bể. Bể nhựa PP là lựa chọn phổ biến cho ngăn lắng phụ, xem bể nhựa PP.
Nước bù không nhất thiết phải là nước sạch tuyệt đối, nhưng phải biết độ cứng. Nước cứng làm giảm hiệu quả của một số hóa chất keo tụ và tạo cặn trong đường ống và trên vòi phun. Với hệ thống kín, dùng nước đã làm mềm hoặc nước tuần hoàn đã lọc thường ổn định hơn nước giếng chưa xử lý.
Bùn sơn: keo tụ, khử nước và hồ sơ chất thải
Sơn bị nước giữ lại không biến mất; nó chuyển từ pha khí sang pha bùn. Bùn này có thành phần dung môi, kim loại và nhựa, và con đường hợp pháp của nó bắt đầu từ việc tách nước chứ không phải từ việc thuê xe chở đi. Xử lý đúng thứ tự này cũng là cách giảm chi phí vận chuyển.
Vì sao sơn ướt bám dính và bít đường
Sơn ướt dính vì nó chưa đóng rắn. Trong buồng nước, sương sơn gặp màng nước khi còn ẩm, các hạt dính vào nhau và dính vào bề mặt. Nếu bùn lỏng được bơm tuần hoàn, hỗn hợp sơn và nước đi qua đường ống, đọng ở đoạn cua và ở vòi phun, rồi khô thành lớp dẻo khó cạy. Đây là lý do đường ống của buồng ướt phải có điểm xả và phải tháo được, không hàn kín toàn tuyến.
Hiện tượng thứ hai là bít lỗ. Vòi phun thứ cấp có lỗ nhỏ, nên chỉ một mảnh sơn đã đóng là đủ tắc. Khi một vòi tắc, vùng vách phía sau không được rửa và sơn bám dày lên, tạo ra nguồn bùn mới. Vòng lặp này giải thích vì sao buồng ướt không vệ sinh định kỳ sẽ xuống cấp nhanh hơn buồng khô, dù nguyên lý của nó đơn giản hơn.
Hóa chất xử lý nước và việc tách bùn
Tài liệu của nhà sản xuất buồng sơn màng nước nêu rõ nước rửa cần được xử lý bằng hóa chất, và mục đích là làm các hạt sơn đông lại để có thể hớt ra thuận tiện. Hóa chất dùng cho việc này thường được gọi là chất keo tụ hoặc chất làm mất dính; chúng không phân hủy sơn mà làm sơn mất tính dính và kết thành khối nổi hoặc chìm.
Khi sơn đã đông, việc tách bùn khỏi nước là bài toán cơ học. Tài liệu cùng nguồn mô tả một thiết bị khử nước kiểu ly tâm để lấy hạt sơn ra khỏi bể thu gom. Với xưởng nhỏ, cách làm tương đương là hớt váng, để bùn lắng trong một ngăn riêng rồi xúc ra, và phơi hoặc ép bớt nước trước khi cho vào thùng chứa.
Một điểm cần nói rõ: hóa chất xử lý nước không làm bùn thành chất thải thường. Nó chỉ giảm khối lượng nước phải vận chuyển. Phân loại chất thải do thành phần bùn quyết định, không do việc đã thêm hóa chất hay chưa, và người lập hồ sơ cần phân biệt hai việc này khi làm việc với đơn vị thu gom.
Chứng từ chất thải nguy hại
Bùn sơn thuộc nhóm chất thải nguy hại. Nghị định 08/2022/NĐ-CP, điều 71 khoản 4, quy định khi chuyển giao chất thải nguy hại phải lập chứng từ chất thải nguy hại, và sau thời hạn sáu tháng nếu không nhận được hai liên cuối của chứng từ thì chủ nguồn thải phải báo cáo bằng văn bản cho cơ quan chuyên môn về bảo vệ môi trường cấp tỉnh.
Trong thực tế, hai chỗ hay sai. Một là xưởng coi bùn sơn là rác thải công nghiệp thường và cho vào thùng rác sinh hoạt; việc này làm mất toàn bộ hồ sơ phía sau và không sửa lại được. Hai là xưởng có hợp đồng thu gom nhưng không lưu đủ liên chứng từ, nên khi kiểm tra không chứng minh được đường đi của chất thải.
Việc cần làm trước khi ký hợp đồng thu gom: xác định khối lượng bùn phát sinh theo tháng để chọn tần suất lấy, bố trí chỗ chứa bùn có mái che, nền không thấm và nhãn nhận dạng. Khối lượng bùn phụ thuộc lượng sơn dùng chứ không phụ thuộc thể tích buồng, nên phải tính từ hóa đơn sơn chứ không từ catalogue thiết bị. Với phần nước còn lại sau khi tách bùn, thiết bị tách pha kiểu tháp phun rửa khí là cấu hình thường gặp khi cần xử lý thêm dòng khí trước khi xả.
Vật liệu thân buồng: tôn mạ kẽm, inox hay nhựa PP
Ba vật liệu xuất hiện trên thị trường — tôn mạ kẽm, inox, nhựa PP — không thay thế nhau cho toàn bộ buồng. Mỗi vật liệu đúng ở một vùng. Chọn sai vật liệu ở một vùng nhỏ làm hỏng cả buồng nhanh hơn chọn sai kích thước quạt, vì hư hỏng vật liệu không sửa được bằng điều chỉnh vận hành.
Tôn mạ kẽm: điểm yếu nằm ở vùng ẩm thường xuyên
Tài liệu nhà sản xuất buồng rửa nước ghi panel làm bằng thép mạ kẽm G-90 loại 18 gauge, và khay thu gom làm bằng thép mạ kẽm 12 gauge hàn liên tục. Đây là mô tả của một nhà sản xuất cụ thể, không phải quy định bắt buộc, nhưng nó cho thấy một nguyên tắc đáng theo: phần chịu nước thường xuyên làm dày hơn phần thân.
Điểm yếu của tôn mạ kẽm nằm ở ba chỗ: mép cắt, mối hàn và vùng ngập nước thường xuyên. Lớp kẽm bảo vệ thép bằng cách hy sinh chính nó, nên ở mép cắt không được phủ lại, kẽm bị tiêu hao nhanh và thép bắt đầu gỉ từ trong mép ra. Vùng ngập thường xuyên thì ngược lại: thiếu oxy làm lớp kẽm mất khả năng tự phục hồi, và cặn sơn giữ ẩm trên bề mặt.
Vì vậy với thân buồng sơn màng nước bằng tôn mạ kẽm, việc cần làm là sơn phủ các mép cắt và mối hàn sau khi gia công, và giữ cho phần trên mực nước khô được giữa các ca. Nếu buồng chạy liên tục và không bao giờ khô, tuổi thọ tôn mạ kẽm giảm rõ rệt so với inox, và chi phí chênh lệch ban đầu thường được hoàn lại trong vài năm.
Inox 304 và 316 cho buồng rửa
Inox 304 phù hợp với nước sạch và sơn gốc nước thông thường. Inox 316 dùng khi nước tuần hoàn có clorua, khi xưởng gần biển, hoặc khi dùng hóa chất xử lý nước có gốc clorua. Khác biệt giữa hai loại không nằm ở khả năng chịu axit nói chung mà ở khả năng chịu clorua, đúng loại ion gây ăn mòn điểm trên 304.
Vị trí nên dùng inox là vách chảy tràn và máng tràn, vì đây là nơi màng nước mỏng nhất và cũng là nơi mép phải giữ hình dạng chính xác. Tài liệu nhà sản xuất liệt kê buồng rửa bằng inox như một hạng mục tùy chọn, tức không phải mặc định. Với xưởng sơn gốc nước, tôn mạ kẽm phủ đúng cách thường đủ; với xưởng dùng nhiều dung môi hoặc nước có clorua, inox là khoản nên trả.
Một lưu ý khi hàn inox: mối hàn phải được làm sạch và đánh bóng lại, vì vùng bị nhiệt làm mất lớp thụ động và đây chính là điểm khởi đầu của ăn mòn điểm. Buồng inox hàn xong để nguyên mối hàn xám thường hỏng đúng tại mối hàn sau vài tháng, trong khi phần tấm còn nguyên.
Nhựa PP cho vách, máng và đường ống
Nhựa PP dùng cho vách, máng tràn, đường ống và chi tiết không chịu lực lớn. Ưu điểm là không gỉ, nhẹ, và gia công được tại xưởng bằng hàn nhiệt. Nhược điểm là giãn nở nhiệt lớn và mô đun đàn hồi thấp, nên tấm dài phải có gân hoặc khung đỡ, nếu không sẽ võng và làm mép tràn mất ngang — đúng lỗi đã nói ở phần màng nước.
Giới hạn lớn nhất của PP là hóa chất. PP chịu được nhiều axit và bazơ nhưng không chịu được một số dung môi hữu cơ, và giới hạn này phụ thuộc nồng độ và nhiệt độ chứ không chỉ loại chất. Trước khi dùng PP cho buồng sơn gốc dung môi, phải đối chiếu bảng chịu hóa chất của đúng loại nhựa sẽ dùng, không suy từ nhựa khác. Bài tấm PP chịu hóa chất liệt kê các nhóm chất PP không chịu được.
Với buồng sơn gốc nước, PP là lựa chọn hợp lý cho vách và máng vì môi trường chỉ là nước và sơn phân tán. Điểm cần chú ý là liên kết giữa tấm PP và khung thép: nên dùng bu lông có đệm và lỗ mở rộng để nhựa giãn nở, hoặc tách hẳn hai vật liệu bằng gioăng, tránh bắt chặt cứng làm tấm bị nứt ở lỗ khoan. Xem thêm tấm nhựa polypropylen THK 6 mm và ống gió hình chữ nhật polypropylene cho tuyến khí ẩm.
Khí thải, nghiệm thu và mười điểm kiểm tra
Phần cuối gom những gì cần kiểm tra và những gì buồng ướt không làm được. Hai nội dung này thường bị gộp vào một câu là buồng nước xử lý khí thải, dẫn tới kỳ vọng sai khi nghiệm thu và tranh cãi về sau.
Buồng ướt không xử lý VOC
Buồng sơn màng nước giữ sơn, không xử lý dung môi. Hơi dung môi đi qua màng nước gần như nguyên vẹn, vì các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi có độ hòa tan hạn chế trong nước và thời gian tiếp xúc trong buồng ngắn. Vì vậy phía sau buồng ướt vẫn cần một thiết bị xử lý VOC nếu nồng độ vượt ngưỡng.
Ngưỡng đó được quy định tại QCVN 19:2024/BTNMT. Bảng 1 của quy chuẩn đặt giới hạn cho hợp chất hữu cơ dễ bay hơi tính theo TVOC đối với nhóm thiết bị sơn và phủ bề mặt, gồm cả thiết bị sấy và thiết bị sơn xịt, sơn bả, sơn nhúng: cột A 50 mg/Nm³, cột B 80 mg/Nm³, cột C 100 mg/Nm³. Ba cột tương ứng vùng bảo vệ nghiêm ngặt, vùng hạn chế phát thải, và các trường hợp còn lại.
Hệ quả với thiết kế: buồng ướt được chọn theo bài toán sơn, còn thiết bị sau buồng được chọn theo bài toán VOC. Gộp hai bài toán vào một thiết bị là cách chắc chắn nhất để không đạt cả hai. Bài hệ thống xử lý khí thải phòng sơn trình bày phần sau buồng: chọn thiết bị theo lưu lượng, sơ đồ bốn bước và các điểm an toàn.
Mười điểm kiểm tra trước khi nhận buồng
Danh sách dưới đây dùng khi nghiệm thu, và nên làm khi hệ thống đang chạy nước chứ không phải khi buồng khô:
- Đo chiều dài mép tràn, tính lại lưu lượng cần theo 6,2 lít mỗi giây trên mét.
- Cho bơm chạy, kiểm tra màng nước liên tục trên toàn chiều dài, không có dải khô.
- Đo độ ngang của mép tràn tại ba điểm: hai đầu và giữa.
- Đo lưu lượng thực tại mép tràn bằng thùng có chia vạch và đồng hồ, so với tính toán.
- Kiểm tra miệng hút của bơm có cách đáy và có giỏ lọc thô.
- Đo tốc độ mặt cắt tại mặt hở, so với 0,508 m/s cho buồng hở.
- Kiểm tra vách ngăn tách giọt và vòi phun thứ cấp có rửa đều, không vòi nào tắc.
- Kiểm tra điểm thoát nước ngưng ở đoạn thấp nhất của đường xả.
- Xác nhận toàn bộ tuyến ống bùn tháo được, có điểm xả ở đoạn cua.
- Kiểm tra hồ sơ: hợp đồng thu gom chất thải nguy hại, mẫu chứng từ, chỗ chứa bùn.
Mười điểm này chia thành ba nhóm. Nhóm đầu là thủy lực, gồm bốn điểm, và đây là nhóm hay bị bỏ qua nhất vì khi buồng mới lắp, màng nước nhìn vẫn đẹp dù lưu lượng thiếu hai mươi phần trăm. Nhóm thứ hai là khí, gồm ba điểm, đo được bằng ống pitot hoặc đồng hồ đo gió ở mặt hở. Nhóm thứ ba là hồ sơ và bảo trì, gồm ba điểm, thường không có trong biên bản nghiệm thu nhưng lại là phần quyết định khi cơ quan chức năng kiểm tra.
Đọc tiếp
Phần vật liệu trong bài này mới nói tới ba nhóm chính. Với các chi tiết làm bằng nhựa, bài ống gió nhựa PP là gì đi vào cách chọn đường kính và độ dày theo lưu lượng và áp suất. Với thiết bị xử lý phía sau buồng, bài tháp xử lý khí thải là gì trình bày cấu tạo và giới hạn của từng kiểu tháp.
Nếu buồng ướt là một phần trong hệ thống lớn hơn có nhiều điểm phát thải, nên đọc bài về hệ thống xử lý khí thải phòng sơn trước, rồi quay lại bài này để tính phần nước. Thứ tự đó tránh được lỗi phổ biến là chọn buồng theo công suất quạt mà không tính tải nước, hoặc ngược lại.
Nguồn tham khảo
- U.S. Occupational Safety and Health Administration. 29 CFR 1910.107 — Spray finishing using flammable and combustible materials: định nghĩa waterwash spray booth tại (a)(4); yêu cầu 100 linear feet per minute tại (b)(5)(i) cho buồng khô; các lần xuất hiện của waterwash tại (a)(4) và (b)(8). ecfr.gov
- Spray Systems Inc. Water Wash Booths — tài liệu kỹ thuật sản phẩm: tốc độ mặt cắt trung bình 100 fpm cho buồng hở và 120 fpm cho buồng băng tải theo NFPA 33; bảng bơm 150/300/600 GPM theo chiều rộng; panel thép mạ kẽm G-90 18 gauge, khay thu gom 12 gauge hàn liên tục; xử lý hóa chất làm keo tụ sơn; thiết bị khử nước bùn kiểu ly tâm; buồng rửa inox là tùy chọn; phạm vi dùng cho lượng sơn lớn. spraysystems.com
- Bộ Tài nguyên và Môi trường. QCVN 19:2024/BTNMT — Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải công nghiệp đối với bụi và các chất vô cơ, ban hành kèm Thông tư 45/2024/TT-BTNMT: Bảng 1, giới hạn TVOC cho thiết bị sơn và phủ bề mặt 50/80/100 mg/Nm³ theo cột A/B/C; khoản 1.3.13 định nghĩa ba vùng. luatvietnam.vn
- Chính phủ Việt Nam. Nghị định 08/2022/NĐ-CP — Quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Điều 71 khoản 4: lập chứng từ chất thải nguy hại khi chuyển giao; báo cáo cơ quan chuyên môn cấp tỉnh sau sáu tháng nếu không nhận được hai liên cuối. luatvietnam.vn

Comments are closed