Đệm tháp hấp thụ khí thải: chọn cỡ, vật liệu và cách lắp đúng

Latest Comments

No comments to show.
Đệm tháp hấp thụ khí thải

Đệm tháp hấp thụ khí thải là lớp vật liệu rỗng bên trong thân tháp, chia dòng khí thành vô số đường đi nhỏ để khí và dung dịch gặp nhau trên bề mặt ướt. Không có lớp đệm, tháp chỉ còn là một buồng phun: cùng lưu lượng khí và cùng lượng dung dịch tuần hoàn, hiệu suất hấp thụ giảm rất mạnh vì diện tích tiếp xúc ít đi hàng chục lần.

Bài này chỉ nói về ba chi tiết nằm bên trong tháp — đệm tháp hấp thụ khí thải, tầng tách sương (demister) và giàn béc phun — vì đó là phần quyết định hiệu suất nhưng lại là phần ít được ghi rõ nhất trong báo giá. Cách tính đường kính tháp, chiều cao lớp đệm theo số đơn vị chuyền khối và lượng dung dịch hấp thụ đã được trình bày ở bài tính toán thiết kế tháp hấp thụ; ở đây chỉ dùng lại kết quả đó để chọn chi tiết.

Tất cả số liệu hình học trong bài lấy từ bảng công bố của nhà sản xuất và từ sổ tay thiết kế tháp đệm của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA). Những chỗ tôi tự tính đều ghi rõ phép tính để người đọc kiểm lại được.

Điểm chính cần nắm

  • Pall Ring và Raschig Ring cùng cỡ có bề mặt riêng gần như bằng nhau — 25 mm: 210 và 213 m²/m³ — nên lợi thế của Pall không nằm ở diện tích mà ở cửa sổ trên thành vòng, giúp giảm trở lực và hạn chế dòng lỏng chảy men theo thành tháp.
  • Đường kính tháp phải lớn hơn ít nhất 15 lần cỡ đệm: tháp Ø1,2 m chỉ nên dùng đệm tới 80 mm, lớn hơn sẽ bị hiệu ứng thành và khí đi tắt.
  • Lớp đệm rải không tựa chỉ nên cao 6,1–7,6 m; dài hơn phải chia tầng và đặt tầng phân phối lại mỗi 2,4–6,1 m, nếu không nửa dưới của lớp đệm gần như không làm việc.
  • Thiếu lưu lượng tưới tối thiểu thì đệm hình thành vùng khô và hiệu suất tụt dù đệm còn nguyên; EPA đưa ngưỡng 0,85 ft²/h cho đệm vòng lớn hơn 3 inch và 1,3 ft²/h cho các loại nhỏ hơn.
  • Demister lưới giữ được giọt 3–5 µm và chạy ở hệ số K = 0,107 m/s với dòng khí đi đứng; béc phun full cone cho tháp đệm cần phủ chồng 30–50 % và đặt cách mặt đệm ít nhất 300 mm.

Tác giả: Bofandeng · Kiểm duyệt kỹ thuật: Bộ phận Kỹ thuật Xicheng Việt Nam


Table of Contents

Đệm tháp hấp thụ là gì và nó khác demister, béc phun ở đâu

Ba chi tiết này thường bị gộp làm một trong báo giá và trong các bài tư vấn trên mạng, trong khi chức năng của chúng khác hẳn nhau. Gộp chúng lại dẫn đến một sai lầm rất phổ biến: khi tháp không đạt, người vận hành thay đệm mới, trong khi nguyên nhân thật là giàn phun không phủ đều hoặc tầng tách sương đã tắc.

Ba bộ phận trong cùng một tháp, ba chức năng khác nhau

Lớp đệm là nơi diễn ra quá trình chuyền khối. Nó không hấp thụ gì cả; nó chỉ tạo bề mặt để dung dịch và khí gặp nhau lâu hơn và đều hơn. Bản thân vật liệu đệm trơ với khí thải trong đa số trường hợp — trừ khi chọn sai vật liệu và nó bị ăn mòn.

Tầng tách sương nằm phía trên, làm một việc ngược lại: giữ những giọt dung dịch đã hấp thụ khí độc, không cho chúng bay ra ống khói. Béc phun làm việc thứ ba: chia dung dịch thành hạt nhỏ và rải đều trên mặt cắt ngang của lớp đệm. Ba chức năng này độc lập, nên ba chi tiết cũng hỏng theo ba kiểu khác nhau.

Đệm quyết định ba thứ: diện tích ướt, thời gian lưu, tổn thất áp suất

Ba đại lượng này luôn đánh nhau. Đệm nhỏ có bề mặt riêng lớn, tức nhiều diện tích tiếp xúc hơn, nhưng khe hở giữa các viên cũng nhỏ, khí đi khó hơn và dễ bị bít khi có bụi. Đệm lớn thì trở lực thấp và chịu bẩn tốt hơn, nhưng cùng một chiều cao lớp lại ít diện tích hơn, nên muốn đạt cùng hiệu suất phải tăng chiều cao hoặc tăng lưu lượng dung dịch.

Thời gian lưu khí trong lớp đệm phụ thuộc vào chiều cao lớp và vận tốc khí. Vận tốc khí lại bị chặn trên bởi hiện tượng phun trào; toàn bộ quan hệ này được EPA mô tả bằng một cặp đường cong thủy động lực, và cách dùng chúng nằm trong bài cách tính đường kính và chiều cao lớp đệm. Ở đây chỉ cần nhớ một mốc: tháp đệm thường chạy ở 60–70 % vận tốc phun trào, và tổn thất áp suất nằm trong khoảng 0,5–1,0 inch cột nước trên mỗi foot chiều cao lớp đệm, tức khoảng 41–83 mm cột nước mỗi mét.

Vì sao thay đệm là cách rẻ nhất để tăng hiệu suất

Khi một tháp có sẵn không đạt, ba hướng nâng cấp thường được đặt lên bàn: tăng chiều cao lớp đệm, tăng lưu lượng dung dịch tuần hoàn, hoặc tăng công suất quạt để đẩy nhiều khí hơn. Cả ba đều đắt, và hai hướng sau còn kéo theo chi phí điện suốt đời thiết bị.

Thay đệm bằng loại có bề mặt riêng lớn hơn thường là hướng rẻ nhất, nhưng chỉ đúng khi tháp còn dư trở lực. Nếu quạt đã chạy sát đường đặc tính, đổi sang đệm dày hơn sẽ làm trở lực tăng và lưu lượng khí tụt xuống — hiệu suất tính theo tải khí có thể còn giảm. Cơ chế điểm làm việc dịch chuyển khi đường cong hệ thống thay đổi trình bày ở bài quạt hút tháp xử lý khí thải. Vì vậy trước khi đổi, phải đo tổn thất áp suất thực tế của lớp đệm hiện tại và so với ngưỡng 41–83 mm cột nước mỗi mét ở trên.

Pall Ring PP và Raschig Ring PP khác nhau ở đâu

Hai cái tên này xuất hiện gần như mọi báo giá đệm nhựa tại Việt Nam, và gần như mọi bài viết trên mạng đều nói Pall Ring có diện tích bề mặt lớn hơn. Bảng số liệu của nhà sản xuất lại cho thấy điều ngược lại ở một số cỡ, và gần như bằng nhau ở các cỡ còn lại. Điểm khác biệt thật sự nằm ở hình dạng thành vòng.

Hình học: vòng trụ trơn và vòng trụ có cửa sổ

Raschig Ring là hình trụ rỗng, đường kính bằng chiều cao, thành kín. Đây là kiểu đệm cổ nhất và đơn giản nhất: khí đi qua lòng trong của vòng hoặc len giữa các vòng, lỏng chảy thành màng trên thành trong và thành ngoài. Vì thành kín, một phần đáng kể dòng lỏng có xu hướng chảy men theo thành tháp thay vì phân bố vào giữa lớp đệm.

Pall Ring cũng là hình trụ có đường kính bằng chiều cao, nhưng trên thành có hai dải cửa sổ, mỗi dải thường có năm lưỡi gà bẻ vào trong. Cửa sổ làm hai việc: cho khí đi xuyên qua thành vòng thay vì buộc phải vòng qua, và các lưỡi gà bẻ vào trong phá màng lỏng, hất lỏng vào lòng vòng và làm mới bề mặt ướt. Chính cấu trúc này — không phải diện tích — tạo ra lợi thế về trở lực và khả năng chịu tải.

Đối chiếu cùng cỡ 25 mm và 50 mm

Bảng dưới lấy từ một bảng công bố của nhà cung cấp đệm, trong đó cả hai kiểu được đo cùng phương pháp và cùng cỡ danh nghĩa. Số liệu cho thấy một điều ít được nói: ở cỡ 25 mm, bề mặt riêng của hai kiểu chênh nhau 3 m²/m³, tức 1,4 %; ở cỡ 50 mm, Raschig còn nhỉnh hơn 5 m²/m³.

Chỉ tiêu Raschig PP 25 mm Pall PP 25 mm Raschig PP 50 mm Pall PP 50 mm
Bề mặt riêng (m²/m³) 210 213 105 100
Độ rỗng (%) 90 91 92 92
Khối lượng đổ (kg/m³) 88 85 65 60
Số viên mỗi m³ 48 500 48 300 6 500 6 300

Đọc bảng này ra kết luận thực dụng: nếu chỉ nhìn catalogue để chọn giữa hai kiểu cùng cỡ, gần như không có khác biệt về diện tích. Khác biệt nằm ở chỗ không đo được bằng con số trên catalogue — mức độ phân bố lỏng và trở lực ở cùng lưu lượng. Pall Ring thường cho phép chạy gần điểm phun trào hơn, tức cùng một tháp có thể xử lý lưu lượng khí cao hơn trước khi bị ngập lớp đệm.

Khi nào Raschig vẫn là lựa chọn đúng

Có ba trường hợp Raschig hợp lý hơn. Thứ nhất là khí có bụi hoặc có muối kết tinh: thành kín ít khe kẹt hơn, và khi cần vệ sinh thì lòng vòng trơn dễ xịt rửa hơn lưỡi gà. Thứ hai là khi dung dịch rất bẩn và dễ tạo cặn: cửa sổ của Pall có thể bị bít từng phần, làm mất chính lợi thế của nó.

Thứ ba là khi cần đệm sứ chịu nhiệt hoặc chịu dung môi ở nhiệt độ cao. Đệm sứ Pall có bán, nhưng lưỡi gà sứ mỏng dễ sứt trong quá trình nhồi và trong các lần rửa; với lớp đệm dày, một tỷ lệ sứt đáng kể tích tụ ở đáy và làm tăng trở lực. Ở những ca đó, đệm vòng trơn bằng sứ thường bền hơn trong vận hành thực tế, dù thông số trên giấy kém hơn.

Chọn cỡ đệm: bốn con số phải đọc trên catalogue

Catalogue đệm tháp hấp thụ khí thải thường dài và nhiều bảng, nhưng chỉ bốn con số ảnh hưởng trực tiếp đến việc chọn cỡ: bề mặt riêng, độ rỗng, hệ số đệm và khối lượng đổ. Nắm được ý nghĩa của chúng thì việc so sánh giữa các nhà cung cấp trở nên rất nhanh, vì các con số này được đo theo cùng một cách.

Bề mặt riêng, độ rỗng và hệ số đệm Fp

Bề mặt riêng, ký hiệu a, là diện tích bề mặt của đệm trong một mét khối xếp đổ, đơn vị m²/m³. Đây là con số quyết định hiệu suất trên một mét chiều cao lớp đệm: a càng lớn thì cùng chiều cao càng nhiều diện tích tiếp xúc. Nhưng a lớn cũng có nghĩa là khe hở nhỏ, nên trở lực tăng và khả năng chịu bẩn giảm. Với một sản phẩm PP Pall Ring cỡ 25 mm đang bán trên thị trường, bảng công bố ghi a = 206,7 m²/m³, độ rỗng 94,8 %, khối lượng đổ 105 kg/m³ và 51 000 viên mỗi m³; cỡ 50 mm là 102,1 m²/m³, độ rỗng 95,9 %, 65 kg/m³ và 6 500 viên mỗi m³.

Độ rỗng là phần thể tích không bị vật liệu chiếm chỗ, tính theo phần trăm. Độ rỗng càng cao thì đường đi của khí càng thoáng, trở lực càng thấp. Hệ số đệm Fp là một đại lượng kinh nghiệm, đơn vị 1/ft, gói ghép cả hình dạng và độ rỗng; nó là đầu vào của phương trình thủy động lực dùng để tính vận tốc phun trào. Fp càng nhỏ thì đệm càng dễ thở.

Khối lượng đổ, kg/m³, cần cho hai việc: tính tải trọng lên giá đỡ và tính khối lượng cần đặt hàng. Với một lớp đệm dày trong tháp lớn, khối lượng này lên tới hàng tấn và quyết định luôn kết cấu giá đỡ bên dưới. Một chi tiết hay bị bỏ qua: khối lượng đổ của đệm ướt cao hơn đệm khô đáng kể, nên giá đỡ phải tính theo trạng thái ướt.

Quy tắc 15 lần đường kính

Sổ tay thiết kế tháp đệm của EPA nêu một quy tắc rất dễ kiểm: đường kính tháp phải lớn hơn ít nhất 15 lần cỡ đệm đang dùng. Nếu không đạt, phải giảm cỡ đệm và tính lại đường kính tháp. Lý do là hiệu ứng thành: sát vách tháp, độ rỗng cục bộ lớn hơn trong lòng lớp đệm vì các viên đệm không xếp sát được vào mặt cong, nên khí có xu hướng chạy dọc thành thay vì xuyên qua lớp đệm.

Hiệu ứng này không tuyến tính theo tỷ lệ đường kính. Tháp càng nhỏ so với cỡ đệm thì phần tiết diện bị ảnh hưởng thành càng lớn. Với tháp Ø1,2 m, cỡ đệm lớn nhất theo quy tắc là 1 200 ÷ 15 = 80 mm; đệm 90 mm sẽ vi phạm, và trên thực tế hiệu suất thường tụt rõ hơn mức quy tắc gợi ý vì khí đi tắt dọc thành.

Chọn cỡ theo đường kính tháp và tải bụi

Bảng dưới là cách chọn nhanh, suy ra trực tiếp từ quy tắc 15 lần và từ kinh nghiệm chọn cỡ theo tải bụi. Cột thứ hai là giới hạn cứng; cột thứ ba là cỡ hay dùng trong thực tế, thường nhỏ hơn giới hạn vì ưu tiên hiệu suất.

Đường kính tháp Cỡ đệm tối đa theo 15× Cỡ hay dùng Ghi chú
0,4–0,6 m 27–40 mm 25 mm tháp nhỏ, ưu tiên bề mặt riêng
0,6–1,0 m 40–67 mm 38 mm cân bằng hiệu suất và trở lực
1,0–1,5 m 67–100 mm 50 mm cỡ phổ biến nhất cho tháp xử lý khí thải
1,5–2,5 m 100–167 mm 50–76 mm tải bụi cao thì nghiêng về cỡ lớn
trên 2,5 m trên 167 mm 76–90 mm phải kiểm tra lại trở lực và giá đỡ

Tải bụi là yếu tố thứ hai, và nó thường lấn át yếu tố thứ nhất. Với dòng khí có bụi, đệm nhỏ bị bít nhanh hơn nhiều so với tính toán, và trở lực tăng vọt sau vài tuần. EPA ghi nhận hiện tượng bít lớp đệm nghiêm trọng hơn ở tháp đệm so với các kiểu tháp khác vì lớp đệm khó tiếp cận và khó vệ sinh. Khi khí vừa có bụi vừa có khí axit, cách làm đúng thường là tách bụi bằng thiết bị riêng phía trước rồi mới đưa khí vào tháp đệm.

Đệm rối hay đệm có cấu trúc

Đệm rối là đệm đổ, các viên xếp ngẫu nhiên. Đệm có cấu trúc là các tấm xếp có trật tự, thường bằng kim loại hoặc nhựa, cho trở lực thấp hơn và xử lý được lưu lượng lỏng lớn hơn ở cùng tiết diện. Theo EPA, đệm có cấu trúc có trở lực nhỏ hơn và khả năng chịu lưu lượng dung dịch lớn hơn đệm rối, nhưng đắt hơn khi lắp và không thực tế với tháp nhỏ.

Với tháp xử lý khí thải cỡ trung bình của các nhà máy tại Việt Nam, đệm rối gần như luôn là lựa chọn đúng. Đệm có cấu trúc chỉ đáng cân nhắc khi tháp rất lớn, khi cần giảm chiều cao thân tháp để tiết kiệm mặt bằng, hoặc khi trở lực là ràng buộc cứng vì quạt không thể nâng cấp. Một điểm cần kiểm tra: đệm có cấu trúc kén dòng khí có bụi hơn đệm rối, vì khe giữa các tấm dễ bị bít và rất khó xịt rửa.

Vật liệu đệm: PP, PVDF, sứ hay kim loại

Chọn vật liệu là bước hay bị làm qua loa nhất, và cũng là bước gây thiệt hại lớn nhất khi sai: đệm hỏng không làm tháp dừng ngay, nó chỉ làm hiệu suất tụt dần trong vài tháng cho đến khi vượt quy chuẩn. Hai biến quyết định là nhiệt độ và thành phần hóa học của cả pha khí lẫn pha lỏng.

Nhiệt độ và hóa chất quyết định trước

Với nhựa nhiệt dẻo, nhiệt độ làm việc phải lấy theo giá trị có tải, không phải giá trị không tải. Polypropylen chịu khoảng 80 °C khi có tải trọng và khoảng 100 °C khi không tải; con số 100 °C hay được trích trên mạng là giới hạn không tải, dùng nó để thiết kế lớp đệm tựa lên nhau là sai. PVDF chịu tới khoảng 150 °C, PVC chỉ khoảng 60 °C, PE khoảng 90 °C.

Thành phần hóa học phải xét cả hai pha. Một dòng khí axit được hấp thụ bằng xút sẽ tạo dung dịch muối có pH trung tính đến kiềm, và vật liệu đệm phải chịu được cả axit lúc khởi động lẫn kiềm lúc vận hành ổn định. Với clo và hypoclorit, phải tra đúng dòng của chất oxy hóa trong bảng kháng hóa chất, không suy ra từ dòng kiềm — chi tiết này đã được trình bày ở bài tháp xử lý khí Clo.

Bảng chọn vật liệu theo dòng khí

Bảng dưới là bảng chọn nhanh theo mức phổ biến trong xử lý khí thải công nghiệp, dùng số liệu nhiệt độ của nhà sản xuất và giới hạn hóa chất theo nguyên tắc chung. Cột cuối là điều kiện phải tránh, thường quan trọng hơn điều kiện nên dùng.

Vật liệu Nhiệt độ làm việc Dùng khi Tránh khi
PP 80 °C có tải, ~100 °C không tải khí axit, kiềm, muối ở nhiệt độ thường dung môi thơm, dòng oxy hóa mạnh ở nhiệt độ cao
PE ~90 °C nước, kiềm loãng, khí ẩm axit oxy hóa, dung môi
PVC ~60 °C axit vô cơ ở nhiệt độ thấp kiềm đậm, dòng khí nóng
PVDF ~150 °C clo, dung môi, dòng nóng cần tuổi thọ cao ngân sách hạn chế
Sứ chịu nhiệt cao khí nóng, dung môi, axit mạnh va đập cơ học, bụi cứng mài mòn
Kim loại cao khí sạch, không ăn mòn khí axit, clo, hơi muối

Một lưu ý với hai dòng cuối: kim loại có nhiệt độ làm việc rất cao nhưng EPA nêu rõ không dùng được cho khí ăn mòn mạnh như khí axit, nên con số nhiệt độ cao trên catalogue kim loại gần như không dùng đến trong xử lý khí thải. Với sứ, giới hạn không phải nhiệt độ mà là độ giòn: sứt vỡ khi nhồi và khi rửa là nguyên nhân hỏng phổ biến hơn ăn mòn.

Vì sao sứ không còn là mặc định

Đệm sứ từng là mặc định vì nó chịu được gần như mọi axit và mọi nhiệt độ. Nhưng theo EPA, tỷ trọng sứ trong đệm đã giảm vì độ giòn, và thị trường hiện nay chủ yếu là kim loại và nhựa. Lý do kinh tế rất rõ: một lớp đệm sứ nặng gấp nhiều lần lớp nhựa cùng thể tích, kéo theo giá đỡ dày hơn, thân tháp chắc hơn, và mỗi lần thay đệm là một lần rủi ro sứt vỡ làm tắc bơm và đường xả đáy.

Đệm sứ vẫn đúng trong hai ca: khí vào quá nóng để nhựa chịu được, hoặc dung dịch là dung môi phá nhựa. Ở cả hai ca, nên cân nhắc đệm sứ vòng trơn thay vì đệm sứ có lưỡi gà, và nên tính đến việc lắp thêm lưới chắn mảnh vỡ phía dưới lớp đệm để bảo vệ bơm tuần hoàn. Chi tiết về thân tháp và cách chế tạo PP nằm ở bài tháp hấp thụ bằng nhựa PP.

Tải lỏng, phun trào và chiều cao lớp đệm

Ba thông số này liên kết với nhau và thường được chốt cùng lúc khi thiết kế. Sai ở đây không làm tháp hỏng ngay khi chạy thử, mà làm nó chỉ đạt 60–70 % hiệu suất thiết kế trong suốt thời gian vận hành — kiểu sai khó phát hiện nhất.

Mật độ tưới tối thiểu — thông số bị bỏ qua nhiều nhất

Đệm tháp hấp thụ khí thải chỉ làm việc khi bề mặt của nó ướt. Nếu lưu lượng dung dịch trên một đơn vị diện tích quá thấp, dòng lỏng không đủ để phủ kín bề mặt đệm; nó tách thành những dòng nhỏ và để lại vùng khô. Ở vùng khô, khí đi qua mà không được hấp thụ, và hiệu suất tổng của cả lớp đệm giảm mạnh dù đệm còn nguyên và sạch.

EPA đưa ra một ngưỡng gọi là mật độ tưới tối thiểu: 0,85 ft²/h cho đệm vòng lớn hơn 3 inch và cho đệm lưới có cấu trúc, 1,3 ft²/h cho các loại đệm khác. Đây là ngưỡng chuẩn hóa theo đơn vị gốc của EPA, dùng để kiểm tra chứ không phải để thay vào công thức tính lưu lượng. Cách kiểm tra thực dụng: nếu thiết kế đang chạy ở tỷ lệ lỏng/khí thấp và đệm có bề mặt riêng lớn, gần như chắc chắn cần tăng lưu lượng tuần hoàn hoặc giảm chiều cao mỗi tầng.

Một biểu hiện dễ quan sát của thiếu tưới là nhiệt độ khí ra cao hơn tính toán và tổn thất áp suất thấp hơn dự kiến ở cùng lưu lượng khí. Lớp đệm khô có trở lực thấp hơn lớp đệm ướt đúng, nên một tháp “chạy nhẹ” bất thường thường là tháp đang bị khô đệm chứ không phải đang chạy tốt.

Điểm tải và điểm phun trào: nhận biết bằng gì

Khi tăng dần lưu lượng khí ở một lưu lượng lỏng cố định, lớp đệm đi qua hai mốc. Mốc thứ nhất là điểm tải: lỏng bắt đầu bị giữ lại nhiều hơn trong lớp đệm, trở lực tăng nhanh hơn tuyến tính, nhưng tháp vẫn làm việc bình thường. Mốc thứ hai là phun trào: lỏng không thoát xuống kịp, chiếm hết thể tích rỗng, bị khí đẩy ngược lên và tháp mất khả năng phân tách.

Vận hành ở 60–70 % vận tốc phun trào là mốc EPA nêu và cũng là vùng làm việc hợp lý: đủ xa điểm phun trào để còn dư địa khi lưu lượng khí tăng, nhưng đủ gần để tận dụng đường kính tháp. Dấu hiệu phun trào trên thực tế là trở lực tăng vọt không tương ứng với lưu lượng, tiếng ồn trong tháp thay đổi, và nước ngưng hoặc dung dịch trào ra ở cửa khí vào.

Điểm cần kiểm tra khi nâng công suất: nếu tháp được thiết kế ở 65 % và nhà máy tăng lưu lượng 30 %, tháp sẽ chạy ở khoảng 85 % vận tốc phun trào. Vùng đó vẫn có thể chạy nhưng rất nhạy với bẩn và với thay đổi lưu lượng lỏng; thường chỉ cần một lần bơm tuần hoàn yếu đi là tháp ngập.

Chiều cao lớp và tầng phân phối lại

Chiều cao lớp đệm là thông số dễ bị cắt nhất để hạ giá, và cũng là thông số khó kiểm tra nhất sau khi lắp vì nó nằm trong thân kín. EPA nêu hai giới hạn cần nhớ: lớp đệm rải không tựa chỉ nên cao 20–25 foot, tức 6,1–7,6 m, vì vượt ngưỡng đó khối lượng đệm có thể tự biến dạng; và cần đặt tầng phân phối lại mỗi 8–20 foot, tức 2,4–6,1 m chiều sâu lớp đệm rối.

Tầng phân phối lại làm một việc mà giàn phun đỉnh không làm được: thu lỏng đã chảy men theo thành tháp và đưa nó trở lại giữa lớp đệm. Không có nó, nửa dưới của lớp đệm nhận ít lỏng hơn thiết kế và làm việc kém, dù đồng hồ lưu lượng phía bơm vẫn đúng. Với lớp đệm cao hơn 3 m, nên hỏi nhà cung cấp có tầng phân phối lại hay không, và nếu không thì phải chấp nhận rằng chiều cao danh nghĩa không phải chiều cao làm việc.

Lắp đặt: giá đỡ, lưới giữ và ba lỗi khi nhồi

Ba chi tiết này không có trên bảng thông số nhưng quyết định lớp đệm có làm việc hay không. Chúng thường bị cắt khi báo giá cạnh tranh, và hậu quả xuất hiện sau vài tháng vận hành — đúng lúc nhà cung cấp đã hết trách nhiệm bảo hành lắp đặt.

Giá đỡ và độ mở

Giá đỡ phải làm hai việc cùng lúc: chịu được khối lượng lớp đệm ướt và cho khí lỏng đi qua với trở lực nhỏ nhất. EPA yêu cầu giá đỡ đủ chắc để chịu khối lượng đệm và đủ diện tích thông để dòng khí và dung dịch đi qua mà không bị cản trở. Trên thực tế, độ mở của giá đỡ thường bị làm nhỏ để tăng độ chắc, và chính chỗ đó tạo ra một tầng trở lực phụ không có trong tính toán.

Một chi tiết khác cũng nằm trong yêu cầu của EPA: phải có khoảng trống giữa đáy tháp và lớp đệm để khí phân bố đều trước khi vào đệm. Khoảng trống này hay bị bỏ khi tháp thấp, và hậu quả là dòng khí đi thẳng từ cửa vào lên một vùng đệm hẹp, làm vùng đó bị phun trào cục bộ trong khi phần còn lại chạy non tải.

Lưới giữ đỉnh và giới hạn một lớp

Ở vận tốc khí cao, lớp đệm có thể bị giả lỏng và các viên đệm bị cuốn lên trên, làm lớp đệm mất san phẳng hoặc hỏng. EPA nêu hai cách xử lý: lắp lưới giữ cố định vào thành tháp, hoặc đặt một tấm đè nổi có khối lượng lên mặt lớp đệm để nó hạ theo lớp đệm khi lớp đệm xẹp xuống. Cách thứ hai thường dùng cho đệm sứ vì giảm lực tác động lên viên đệm giòn.

Giới hạn một lớp và yêu cầu lưới giữ liên quan trực tiếp đến chiều cao: một lớp quá dày vừa vượt giới hạn chịu tải của đệm, vừa khó phân phối lại lỏng. Khi thiết kế vượt 6,1 m, lớp đệm phải chia tầng, và mỗi tầng cần giá đỡ riêng — chi phí này thường bị bỏ khỏi báo giá ban đầu và xuất hiện muộn.

Ba lỗi nhồi đệm làm mất hiệu suất

Lỗi thứ nhất là nhồi quá nhanh và không san phẳng mặt lớp đệm. Đệm đổ từ trên xuống sẽ tạo ra vùng dày đặc ở giữa và vùng rỗng sát thành, đúng kiểu phân bố làm tăng hiệu ứng thành. Cách đúng là đổ theo từng lớp mỏng và san bằng sau mỗi lớp, đặc biệt với lớp đệm sát thành tháp.

Lỗi thứ hai là để vật liệu lạ lẫn vào lớp đệm: mảnh gioăng, băng dính, đá mài, mẩu bao bì. Những thứ này bịt một phần tiết diện và tạo ra vùng khí đi tắt; sau vài tháng, chúng là hạt nhân để cặn bám và bít hẳn. Lỗi thứ ba là nhồi đệm khi thân tháp còn ẩm ướt hoặc có cặn, làm đệm dính vào nhau thành khối và không san được.

Demister và béc phun: hai chi tiết hỏng trước

Trong một tháp đệm, lớp đệm thường sống 1–5 năm trong môi trường khắc nghiệt, còn demister tháp xử lý khí thải và béc phun tháp xử lý khí thải thường hỏng trước. Hai chi tiết này nhỏ, rẻ so với thân tháp, nhưng khi hỏng thì hiệu suất toàn hệ thống tụt mà khó quy đúng nguyên nhân. Vì vậy chọn theo khả năng thay thế nhanh quan trọng hơn chọn theo giá.

Demister: lưới, cánh hay cyclone

Demister lưới đan là kiểu phổ biến nhất. Khí đi qua lớp lưới dày 100–150 mm (với dòng đứng), các giọt va vào sợi lưới, tụ lại thành giọt lớn và rơi xuống. Kiểu này giữ được giọt nhỏ tới 3–5 µm và đạt hiệu suất khoảng 99,9 % ở cỡ giọt 5,4 µm theo dữ liệu nhà sản xuất, với trở lực chỉ vài milibar.

Vận tốc qua demister phải nằm trong một cửa sổ hẹp. Quá thấp thì giọt nhỏ đi theo dòng khí mà không va vào lưới; quá cao thì giọt đã bám bị thổi bật trở lại và bị mang ra ngoài. Công thức thực dụng là vận tốc cho phép tính theo hệ số K: với dòng khí đi đứng, K = 0,107 m/s; với dòng đi ngang, K = 0,150 m/s vì đường thoát lỏng tốt hơn. Vận tốc tính bằng K nhân căn bậc hai của (khối lượng riêng lỏng trừ khối lượng riêng khí) chia khối lượng riêng khí.

Với không khí 25 °C có khối lượng riêng 1,2 kg/m³ và dung dịch gần như nước, vận tốc tính ra là 0,107 × √(998,8 ÷ 1,2) = 3,09 m/s. Đây là con số nên dùng để kiểm tra thiết kế: một demister lưới có đường kính tháp 1,2 m, tức tiết diện 1,131 m², chạy ở vận tốc này xử lý được khoảng 12 600 m³/h khí. Nếu lưu lượng thực tế lớn hơn, phải tăng đường kính tầng demister hoặc đổi sang kiểu cánh.

Bảng dưới so sánh ba kiểu theo cơ chế tách và giới hạn sử dụng. Cột quan trọng nhất là cột dùng khi, vì chọn sai kiểu là nguyên nhân tắc demister phổ biến nhất.

Kiểu Cơ chế Giọt giữ được Trở lực Dùng khi
Lưới đan (mesh pad) va đập và tụ hợp trên sợi 3–5 µm thấp, vài milibar khí tương đối sạch, lưu lượng ổn định
Cánh gấp (vane) đổi hướng dòng, giọt quán tính va vào cánh giọt lớn hơn rất thấp khí có bụi hoặc cặn, tải lỏng cao
Cyclone ly tâm giọt lớn trung bình tải lỏng rất cao, ít dùng trong tháp hấp thụ nhỏ

Béc phun: kiểu tia, độ phủ và K-factor

Với tháp đệm, kiểu béc phun đúng là full cone dòng trục, vì nó cho phân bố lỏng đều nhất trên toàn tiết diện. Chỉ số đánh giá là độ đồng đều phân bố, thường gọi tắt là UDI; béc phun full cone dòng trục đạt 85–95 %, cao hơn hẳn kiểu xoắn ốc dùng cho nước bẩn. Với giàn phun của tháp đệm, các thông số thường dùng là góc phun 60–90°, 6–12 béc trên một vòng ống, áp suất 1–3 bar và độ phủ chồng 30–50 %.

Hai con số hay bị bỏ qua. Thứ nhất là khoảng cách từ miệng béc đến mặt lớp đệm: phải ít nhất 300 mm, vì gần hơn thì hình nón phun chưa mở hết và rơi xuống đệm thành vệt, tạo vùng khô ngay dưới mỗi béc. Thứ hai là quan hệ giữa lưu lượng và áp suất: lưu lượng tỷ lệ với căn bậc hai của áp suất, nên nếu bơm chỉ đạt 2,5 bar thay vì 4 bar thiết kế, béc sẽ phun khoảng 79 % lưu lượng danh định và giọt to hơn, làm giảm hiệu suất hấp thụ.

Vật liệu béc phun theo cùng logic với đệm: PP cho dung dịch kiềm và muối ở nhiệt độ thường, PVDF khi có nhiệt hoặc cần tuổi thọ cao hơn, và với dòng clo hoặc hypoclorit phải tra đúng dòng hóa chất trong bảng kháng hóa chất — nội dung này nằm ở bài xử lý khí clo bằng dung dịch kiềm. Với dòng khí axit mạnh, tuổi thọ lớp đệm và chi tiết bên trong được bàn kỹ ở bài tháp xử lý khí HCl.

Ba dấu hiệu phải thay

Dấu hiệu thứ nhất là trở lực toàn tháp tăng dần trong khi lưu lượng khí và lưu lượng lỏng không đổi. Với demister, nguyên nhân thường là cặn bám hoặc muối kết tinh giữa các sợi lưới; với béc phun, là tắc một phần lỗ. Cả hai đều làm tăng trở lực mà không làm tăng hiệu suất, nên xu hướng này luôn là dấu hiệu xấu.

Dấu hiệu thứ hai là hiện tượng mang lỏng ra khỏi tháp: nhìn thấy sương ở miệng ống khói, hoặc nước ngưng tụ trên đường ống phía sau quạt, hoặc ăn mòn xuất hiện ở cánh quạt. Nguyên nhân thường là demister đã bị thổi bật hoặc lệch khỏi khung đỡ, chứ không phải demister yếu đi theo thời gian.

Dấu hiệu thứ ba là hiệu suất giảm nhưng trở lực không tăng. Đây là dấu hiệu của vùng khô trong lớp đệm do giàn phun phủ không đều hoặc do thiếu lưu lượng tưới tối thiểu. Trước khi thay đệm, nên kiểm tra giàn phun bằng cách quan sát hình nón phun khi tháp đang chạy, hoặc đo lưu lượng từng nhánh nếu có đồng hồ.

Với các tháp xử lý mùi và khí hỗn hợp, ba chi tiết này còn quan trọng hơn vì tải lỏng thường cao và dung dịch dễ tạo cặn; cách chọn cấu hình tháp cho các dòng khí đó được trình bày ở bài tháp khử mùi. Còn bức tranh tổng thể về các kiểu tháp và cách chúng khác nhau nằm ở bài tháp xử lý khí thải là gì.

Tóm lại, ba chi tiết bên trong tháp nên được chốt bằng số chứ không bằng cảm nhận: cỡ đệm theo quy tắc 15 lần đường kính, vật liệu theo nhiệt độ có tải và thành phần hóa học của cả hai pha, chiều cao lớp theo giới hạn 6,1–7,6 m và tầng phân phối lại mỗi 2,4–6,1 m, demister theo hệ số K, và béc phun theo độ phủ chồng cùng khoảng cách 300 mm tới mặt đệm. Bốn nhóm số này đủ để đọc một báo giá đệm và biết chỗ nào đang bị cắt.

Phần pha nồng độ, đo pH – độ dẫn và tính lưu lượng xả đáy được trình bày ở bài dung dịch hấp thụ khí thải.

Hiệu quả của việc đổi đệm phụ thuộc vào trở lực truyền khối dồn về phía nào; bài cơ chế truyền khối trong tháp đệm giải thích vì sao thay đệm có tác dụng rõ với khí do màng khí kiểm soát nhưng gần như vô ích với khí do màng lỏng kiểm soát.

Nguồn tham khảo

  1. U.S. Environmental Protection Agency — Section 5, Chapter 2: Wet Scrubbers, Control Technique Guidelines. epa.gov
  2. Performance Distillation Solutions — PDS-PPALL-25 Polypropylene Pall-Ring Packing (thông số hình học và khối lượng đổ). pdspropak.com
  3. Performance Distillation Solutions — PDS-PPALL-50 Polypropylene Pall-Ring Packing. pdspropak.com
  4. MACH Engineering — Plastic Pall (PP) Rings: kích thước, hệ số đệm và nhiệt độ làm việc theo vật liệu. machengineering.com
  5. Finepac Structures — Mist Eliminators: thiết kế lưới đan, hệ số K và hiệu suất theo cỡ giọt. finepacindia.com
  6. Air Emissions — Scrubber Nozzle Types: kiểu tia, độ đồng đều phân bố và khoảng cách lắp. air-emissions.com

Tags:

Categories:

Comments are closed